اماکن تاریخی کاشان

سلطان علی ابن محمد باقر(ع)

حضرت اباالحسن علی ابن امام محمد باقر (ع) در سال 113 هجری قمری جهت امر تبلیغ دین مبین اسلام و پاسخگویی به احساسات مذهبی مومنان وارد کاشان شدند و به مدت 3 سال در میان عاشقان و دلباختگان اهل البیت به ارشاد مردم ولایتمدار پرداختند. از ویژگیهای بارز این امامزاده لازم التعظیم می توان به فرزند بلافصل بودن و هچنین نایب الامامین یعنی امام محمد باقر (ع) و امام جعفر صادق (ع) اشاره نمود.
درخصوص مقام والای آنحضرت روایتهای متعددی نقل شده است که از جمله آن می توان به حدیث حضرت امام صادق (ع) اشاره نمود که می فرماید :هرکس برادرم حضرت علی ابن باقر (ع) را در اردهال زیارت کند مانند کسی است که قبر جدم حسین (ع) را در کربلا زیارت کرده باشد .
و هچنین حضرت امام رضا (ع) می فرماید : نعم الموضع الاردهال فلزم و تمسک به ، چه خوب مکانی است اردهال پس به آن التزام و تمسک پیدا کنید.
حضرت علی ابن امام محمد باقر (ع) در سال 116 هجری قمری با یاران و اعوانش به جنگ با کفر زمانه می پردازد و پس از رشادتهای فراوان سرانجام در 27 جمادی الثانی در دره ازناوه با یاران باوفایش به شهادت رسید و سر مبارکش را از تن جدا نموده و برای حاکم جور وقت در شهر قزون ارسال نمودند و بدن مطهرش را در مشهد اردهال به خاک سپردند.

سلطان علی محمد باقر

آیین سنتی و مذهبی قالی شویان فین کاشان و روستای خاوه اردهال که همه ساله در دومین جمعه مهرماه در مشهد اردهال در ۴۲ کیلومتری غرب کاشان برگزار می‌شود تنها آیین مذهبی اسلامی است که به تقویم خورشیدی برپا می‌شود. در این مراسم شرکت‌کنندگان که از فین برای برگزاری این مراسم آمده‌اند در حالی که چوب‌هایی به دست دارند، قالی‌ای را به نماد شستن خون علی بن محمد باقر در چشمه می‌شویند.

این مراسم در فهرست میراث معنوی کشور ثبت شده‌است. این مراسم در دسامبر ۲۰۱۲ در فهرست میراث فرهنگی و معنوی یونسکو به ثبت رسید.

یکی از مشهودات تاریخ که هیچ شک و شبهه‌ای در آن راه ندارد سنت قالی شویان اهالی فین و خاوه اردهال است که همه ساله در دومین جمعه مهرماه (نزدیکترین جمعه به ۱۱مهرماه که سالروز کشته‌شدن سلطانعلی بن محمدباقر است) برگزار می‌گردد. شهرت و معروفیت این سنت به اندازه‌ای است که نیاز به ادلّه و اثبات ندارد. در کتابهای متعددی مانند امامزادگان معتبر، زندگانی سلطان بن علی و هلال بن علی نوشته آیت ا... امامت، تاریخ کاشان نوشته کلانتر ضرابی و غیره به این مراسم اشاره شده‌است. با این وجود سلطانعلی که یکی از چهار امامزاده واجب التعظیم و دارای تاریخ مستند در ایران می‌باشد، برای بسیاری هنوز ناشناخته مانده اند؛ قرار گرفتن بارگاه او در یک مسیر فرعی که مرکزیت شهری ندارد و همچنین عدم ارایه آثار علمی و تحقیقی مستند در این باره از دلایل ناشناخته ماندن سلطانعلی و مراسم قالی شویان فین و خاوه اردهال می‌باشد.

هرسال در روز سیزدهم مهرماه هر سال (امروزه در دومین آدینه مهرماه)، اهالی روستای خاوه اردهال یکی از قالی‌های درون بنای امامزاده را به صورت لوله شده(به عنوان قالی‌ای که به هنگام شهادت در تابوت او بوده و پیکر امامزاده را در آن پیچیده بوده‌اند)، بر دوش جوانان قرار می‌گیرد که بعد از برگزاری مراسم نوحه خوانی و عزاداری درون امامزاده،آن راتحویل اهالی فین می دهند و آنان آنرا به سوی چشمه‌ای که در حدود چند صد متری شرق بنا واقع است، می‌برند.

به دنبال این دسته، گروهی دیگر که هر یک چوبدستی بلندی را بر دست دارند، حرکت می‌کنند و با تکان دادن چوبدستی در هوا به نبردی نمادین با قاتل امامزاده می‌پردازند. قالی بر کنار چشمه به زمین می‌آید و آب چشمه را به نشانه غسل دادن امامزاده بر آن می‌افشانند و آنگاه دوباره آنرا با شور و هیجان به سوی بنا باز می‌گردانند. پیش از ورود قالی به آرامگاه، چوب بدستان با دویدن و تکان دادن چوب‌ها و فریاد و شعارهای مهیج، نبرد با قاتل امامزاده را دنبال می‌کنند. رسیدن حاملان قالی به درگاه ورودی امامزاده و سپردن آن به اهالی روستای خاوه اردهال که می‌بایست آنرا به درون ببرند، همراه با تشریفات خاصی است.

این مراسم توسط اهالی «فیـن» کاشان و «خاوه اردهال» هر ساله در دومین جمعه مهر ماه برگزار می‌شود.

تپه سیلک

ناحیه سیلک (فتح یا و سکون لام در رایج ترین تلفظ) به عنوان یکی از قدیمی ترین مراکز سکنای بشر ماقبل تاریخ در ایران شناخته شده است. تا پیش از آغاز کاوش های علمی، کسی به ارزش باستانی و اهمیت تاریخی آن پی نبرده بود. در سال 1311 هجری خورشیدی، هیاتی فرانسوی به سرپرستی دکتر گریشمن از طرف موزه لوور فرانسه، در این تپه ها به عملیات اکتشافی پرداختند و بعد از کندن کانال ها و گمانه های حفاری، نمونه ها و اشیای نفیس و نوید بخشی به دست آوردند که موجب شد تا سال 1316 خورشیدی، متناوبا این کاوش ها ادامه یابد.

این منطقه مسکونی در جوار بقایای دریای تتیس (دریای عظیمی که تمام فلات مرکزی ایران و افغانستان را در برگرفته بوده) قرار گرفته و شاید با خشک شدن آرام دریا و پدید آمدن خشکی های حاصلخیز، انسان هایی را که احتمالا در ارتفاعات زندگی می کرده اند، به سمت خود کشانده است. منطقه ای بسیار کهن با قدمتی در حدود 7000 سال!
با تمام ویژگی های منحصر به فرد سیلک، افراد زیادی به دیدن تپه نمی روند چرا که در نگاه ابتدایی یک تپه خاکی جاذبه برای دیدن، آن هم در گرمای شهر کاشان ندارد ولی با کمی توجه به قدمت و شناخت تاریخ، آنوقت این تپه دالانی برای ورود به دنیایی دیگر محسوب خواهد شد و این، وسوسه دیدار از آن را برخواهد انگیخت.
این تپه در مغرب مسیر کاشان- فین و در مجاورت جاده قرار دارد. سیلک در حال حاضر مشتمل بریک تپه شمالی و یک تپه جنوبی است که به فاصله 500 متر از یکدیگر قرار دارند.در جلو این تپه ها گورستان هایی از انسان های ما قبل تاریخ وجود دارد.این تپه ها برای افراد عادی جذابیت فراوانی ندارد. به غیر از قسمت کوچکی از دیوارهای خشتی و چند ابزار و اسکلت به نمایش گذاشته شده، تنها تپه های خشک و بی آب و علف دیده می شود که احتمالا توجه افراد عادی را جلب نخواهد کرد. به همین دلیل در صورتی که همراهان شما از مشتاقان به امور باستانی و آشنا به این قضیه نیستند، توجه به این نکته مفید فایده خواهد بود.

تپه سیلک

تپه سیلک

تپه سیلک

تپه سیلک

تپه سیلک

تپه سیلک

تپه سیلک

تپه سیلک

تپه سیلک

تمدن

در خرابه‌های تپه باستانی سیلک چند اسکلت انسان و ظروف باستانی پیدا شده‌است که این اشیاء در موزه‌های لوور فرانسه، موزهٔ ملی ایران و موزهٔ باغ فین و موزه‌ای در کنار این مجموعهٔ باستانی قرار داده شده‌است. از نکات دیدنی این منطقه باستانی وجود خرده سفال‌های چند هزار ساله روی زمین و پیرامون این تپه‌ها است.

پیداشدن دوک‌های ریسندگی و بافندگی نشانی از آشنایی این مردم در هزاره‌های پیش از میلاد از صنعت ریسندگی و بافندگی دارد. همچنین ساکنان این منطقه با ذوب کردن فلزات برای خود وسائل و ابزارهای کار می ساختند.

با کشف کوره ذوب فلزات در بخش جنوبی این تپه، می‌توان شهر سیلک را جزو صنعتی‌ترین شهرهای آن دوران محسوب کرد.

«ساکنین سیلک برای محافظت خود از گرما و سرما در اتاق‌های کوچکی که با شاخ و برگ درختان می‌ساختند به سر می‌بردند و بعدها خانه‌های گِلین نیز بنا نهادند و تحقیقاتی که در محل مزبور انجام گرفته است نشان می‌دهد که مردم فلات ایران به امر کشاورزی پرداختند و حیوانات اهلی را نیز پرورش دادند. در خرابه‌های سیلک بقایای استخوان گاو و گوسفند شاهد بارزی بر توجه مردم آنجا به تربیت این‌گونه حیوانات است. در این محل ظروف سفالین قرمز رنگی نیز پیدا کرده‌اند که از لحاظ صنعت نسبت به ظروف پیش تا حدی کامل‌تر به نظر می‌آید و معلوم می‌شود که آنها را در کوره‌های ابتدایی می‌ساختند. چون در همین محل مقداری دوک‌های سنگی و گِلین به دست آورده‌اند تصور می‌رود که مردم آن زمان با صنعت نساجی آشنایی داشته‌اند. در پایان عهد حجر پسین مردم این سامان آلات و ابزار خود را با مس می‌ساختند و کم‌کم این‌گونه ادوات جای ابزار سنگی را که تا آن زمان متداول بود گرفت و به تدریج کنده‌کاری بر استخوان نیز معمول شد و مردان و زنان به زینت‌آلات توجه خاصی نشان دادند و مردگان را در محل سکونت خویش به خاک سپردند.»

«در هزاره چهارم پیش از میلاد مردم دشت‌نشین فلات ایران در کار زندگی پیشرفت بیشتری کردند و این پیشرفت در توسعه محل سکونت و توجه به تزیین منازل آن‌ها به خوبی دیده می‌شود، در قریه سیلک نموداری از آن وجود دارد، ساکنین این محل اتاق‌های خود را با اکسیدآهن و مواد دیگر نقاشی می‌کردند و ظروف سفالین ظریف می‌ساختند و تصویر پرندگان و حیوانات وحشی را بر روی آن‌ها با رنگ سیاه منقوش می‌کردند و به تدریج این ظروف شفاف‌تر و شکل آن‌ها منظم‌تر شد،از این‌جا می‌توان حدس زد که مردم آن ناحیه جهت انجام این عمل به اختراع چرخ نائل شده بودن، چرخ آن‌ها تخته باریکی بوده است که بر زمین می‌گذاشته‌اند و آن‌را با دست می‌چرخاندند و به این ترتیب به ظروف خود شکل زیباتری می‌دادند. تاکنون شبیه این‌گونه ظروف در هیچ‌یک از کشورهای آن دوران به دست نیامده است. چنین میتوان نتیجه گرفت که ایرانیان در این صنعت سرآمد اقوام دیگر بودند و شاید اختراع مزبور ویژه آن‌ها باشد. با آن‌که سنگ در ساختن آلات و ادوات در این عهد به کار می‌رفت فلز نیز بیش از دوره پیش وارد صنعت گردید، مس را با چکش صاف می‌کردند، اما طرز ذوب کردن فلزات را نمی‌دانستند و با مس سنجاق و ظروف ظریف می‌ساختند. چون استخوان‌های نوعی اسب و سگ به دست آمده است این توهم حاصل می‌شود که مردم آن دوره از این‌گونه حیوانات در حمل و نقل استفاده می‌کردند و مسلما توسعه کشاورزی مدیون همین امر بوده است. در این دوره تجارت نیز رو به پیشرفت نهاد. اما دادوستد بیش‌تر مربوط به محصولات کشاورزی مانند گندم و جو بود. مسئله دیگر که اهمیت دارد این است که کشت گندم و جو نخستین بار در ایران متداول شد.»

«در اواخر هزاره چهارم پیش از میلاد در سیلک خانه‌های قدیمی از میان رفت و به جای آن خانه‌هایی با در و پنجره کوتاه ساخته شد و در ورودی آن اجاقی مرکب از دو بخش وجود داشت، یکی برای آشپزی و دیگری مخصوص پخت نان. در این دوره غیر از ظروف سفالین بعضی تُنگ‌های کوچک از مرمر که گویا مخصوص نگهداری عطر بود در حفریات سیلک پیدا شده است و همچنین مقداری آئینه مسی جهت آرایش به دست آمده است. از ویژگی‌های این دوره وجود گوشواره‌هایی از طلا و لاجورد است. الواحی نیز با خط مخصوص پیدا شده است که هنوز نتوانسته‌اند آنرا بخوانند و همین امر می‌رساند که نفوذ مردم بین‌النهرین پس از رخنه به شوش به سیلک نیز ادامه یافت. طبق تحقیقات دیگر گیرشمن این مسئله محقق شده است که مُهرهای استوانه‌ای شکل به جای مُهرهای پیشین با خطی خاص جهت کالایی که از سیلک به نواحی دیگر می‌فرستادند ساخته می‌شد. این مُهرها از گِل رس تهیه می‌شد. سیلک تنها ناحیه‌ای است که پیش از دوران هخامنشی در آن مدرک کَتبی به دست آمده و حدس می‌زنند که این مدرک صورت‌حساب و ارقام مربوط به مالیات و یا دادوستد بوده است و از اینجا معلوم می‌شود که در هزاره سوم پیش از میلاد در ایران خط متداول بوده و ایرانیان تمدن برگرفته از مردم جنوب‌عربی و شمال‌شرقی را توسعه و به شکلی بهتر به مردم ممالک دیگر یا به همان ممالکی که از آن‌جا گرفته بودند انتقال دادند.»

«از ظروف سفالینی که در سیلک به دست آمده است تصاویر بز کوهی و اسب و خورشید و همچنین اشکال هندسی فراوان دیده می‌شود و از این اکتشافات نتیجه می‌گیریم که با وجود آنکه آهن و مفرغ در تهیه آلات و ادوات گوناگون به کار می‌رفته است صنایع کوزه‌گری و سفال‌سازی رونق خود را حفظ کرده است. در این‌گونه اشیاء تصاویر مردانی ملبس به نیم تنه کوتاه و کلاهخودی بر سر مشغول زدوخورد با یکدیگر دیده می‌شود.»

بازار کاشان

بازار کاشان از جمله مهمترین آثار تاریخی و دیدنی شهر کاشان است و از اواسط خیابان بابا افضل تا حدود دروازه دولت ادامه دارد

شهر تاریخی کاشان با قدمتی گران به اندازه تپه‌های باستانی سیلک همچون نگینی پر بها در میان کویر و دامنه‌های زاگرس در استان اصفهان همچنان پایدار و استوار خودنمایی می‌کند.

مجموعه بازار کاشان نیز با سامان‌مندی فضاهای معماری و همجواری با راه‌های بازرگانی باستانی، یکی از پر رونق‌ترین و باشکوه‌ترین بازارهای ایران به شمار می‌آید.

دوران اوج و رواج بازار کاشان مربوط به زمان صفویه و به خصوص دوران شاه عباس اول است. غالبا سیاحان و جهانگردانی که در عصر صفوی و قاجار، به ایران و به خصوص کاشان سفر می‌کردند، همواره عظمت و شکوه بازار این شهر را مورد تمجید قرار می‌دادند.

در مجموعه بازار کاشان علاوه بر راسته بازارهای اصلی نظیر مسگرها، زرگرها، کفاش‌ها، بزازها، بازارچه‌های میانچال، ملک، ضرابخانه و رنگرزها، مساجد، بقاع، کاروانسراها، تیمچه‌ها، حمام‌ها و آب انبارهای متعددی وجود دارد که هر یک از آنها در دوره‌ای خاص ساخته شده‌اند.

از دیرباز بازار کاشان به جهت ساماندهی منظم و معماری بی نظیر و با شکوه مجموعه فضاهایش مورد توجه و تحسین بوده است.

به طوری که سر آنتوان شرلی شرحی در باب یکی از سفرهایش با شاه عباس به کاشان می‌نگارد و همچنین تاورنیه فرانسوی در سفرنامه خود می‌نویسد: بازار های کاشان خیلی زیباست و با تاق‌های خوب پوشیده شده، کاروانسراها هم بزرگ و راحت است.

بازار کاشان با وجود رونق و زیبایی بسیار در دوران سلجوقی و صفوی، به سبب زلزله شدید در سال ۱۱۹۲ قمری ویران شد و در پی وقوع این حادثه علاوه بر تخریب ابنیه تاریخی شهر، بافت بازار نیز از بین رفت.

بازار فعلی کاشان روی بقایای بازار قدیم که در اثر آن زلزله فروریخته بود، بازسازی شد. فضاهای معماری امروز بازار کاشان در واقع از بازسازی‌های دوران قاجاریه و بخصوص دوره حکمرانی فتحعلی شاه باقی‌مانده است.

مجموعه تاریخی بازار کاشان از نظر مکانی با امتداد شرقی غربی از دروازه قدیمی شهر (دروازه دولت) آغاز شده و تا گذر پا نخل ادامه می‌یابد. در گذر از این مسیر، راسته بازار مسگرها، میانچال، بالا بازار، درب زنجیر، زرگر ها و گذر نو قرار دارند.

در بازار کاشان راسته اصلی، مجموعه میانچال به عنوان کانون اصلی بازار می‌باشد که بر خلاف الگوهای دیگر، شکل خطی ندارد. این مجموعه شامل عناصر مختلفی چون تیمچه، سرا، آب انبار و مسجد مدرسه است.

وجود چهار سوق میانچال و راسته های فرعی یا بازارچه‌های کفاش‌ها، بزازها، ریسمانچی‌ها و بازار ملک بر شکوه و جلال این بازار کاشان می‌افزاید.

راسته مسگرها از میدان دروازه دولت تا میدان سنگ (مسجد میرعماد) به عنوان یکی از پررونق‌ترین راسته‌های بازار کاشان به حساب می‌آید. در بخشی از میدان سنگ، جلوخانی قرار دارد که به نوعی فضای ارتباطی و دستیابی به مسجد میرعماد را فراهم می‌کند.

از مسجد میرعماد (میدان سنگ) تا مجموعه میانچال را راسته بازار بزرگ یا بالا بازار می‌نامند که یکی از پرجنب و جوش‌ترین راسته‌های بازار کاشان است. کارکرد این راسته، صباغی یا رنگرزی بوده و آن را منسوب به حاج حسین صباغ می‌دانند که بانی آب انباری به همین نام در بازار است.

پس از گذر از مجموعه میانچال راسته‌های زرگرها، گذر نو و پا نخل قرار دارند. بازارچه پانخل به دلیل ساخت خیابان از پیوستگی کالبدی بازار جدا مانده و عملا قدیمی‌ترین بخش بازار کاشان بدون هیچ عملکردی در انتهایی‌ترین بخش بازار از چرخه اقتصادی شهر خارج شده است. پس از بازار پانخل، محله درب باغ و نهایتاً دروازه غربی قدیمی شهر قرار دارد.

تیمچه امین الدوله به دستور فرخ خان غفاری در سال ۱۲۸۵ قمری عهد ناصر الدین شاه قاجار از سوی استاد معمار مریم کاشانی ساخته شد. کاروانسرای گمرک یا سرای خان که از نظر وسعت و بزرگی در بازار کاشان بی همتاست، در سمت شمالی بالا بازار و نزدیک میدان سنگ واقع شده است.

در بالای ورودی حجره های اطراف میانسرا، کاشی‌های منقوش هندسی و روایی وجود دارد که مجلس بزم و رزم و شکار و … را نمایش می‌دهد. از کاروانسراهای موجود در بازار تاریخی کاشان می‌توان به کاروانسرای ذغالی‌ها، کاروانسرای نو و میرپنج اشاره کرد که به سبب نزدیکی به دروازه اصلی شهر، نقش به سزایی در تبادلات اقتصادی شهر داشته‌اند.

مجموعه فرهنگی، تاریخی بازار کاشان با وجود تمام قابلیت‌های نهفته و آشکارش در برابر خانه‌های تاریخی و جاذبه‌های فراوان دیگر موجود در شهر کاشان متأسفانه مورد بی مهری مسئولان و بازدیدکنندگان قرار گرفته است.
بازار کاشان

بازار کاشان

بازار کاشان

بازار کاشان

بازار کاشان

بازار کاشان

بازار کاشان

بازار کاشان

بازار کاشان

باغ فین

شهر کاشان در حاشیه کویر در فاصله 220 کیلومتری جنوب شهر تهران و 86 کیلومتری جنوب شهر قم در استان اصفهان واقع است.

ناحیه‌ای که باغ فین در آن قرار گرفته‌است، به نام فین کوچک معروف بوده و موقعیت آن در جنوب غربی شهر کاشان می‌باشد. باغ تاریخی فین در منتهی‎الیه جنوب شرقی جاده فین (خیابان امیرکبیر) در شهر کاشان و در مجاورت مظهر چشمه تاریخی سلیمان قرار گرفته‌است.

باغ فین و مجموعه بناهای آن در کاشان واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۵ آذر ۱۳۱۴ با شمارهٔ ثبت ۲۳۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران و چند سال است که به ثبت جهانی یونسکو نیز رسیده است.
برخی منابع تاریخی قدمت این باغ را به دوران سلطنت آل‌بویه می‌رسانند. به استناد این منابع، زلزله مهیب سال ۱۵۷۳ میلادی باعث تخریب کلی باغ شد. بقایای باغی در چند صد متری باغ فین(باغ نو) موجود است که به باغ کهنه معروف است. باغ کهنه در دوره ایلخانان مغول بیشترین گسترش را یافته بوده‌است. به هرحال ساختمان باغ فین فعلی به دوران شاه‌عباس اول نسبت داده شده و میراث فرهنگی ایران طراح باغ را غیاث‌الدین جمشید کاشانی می‌داند. با این وجود منابع دانشگاهی طراح باغ را شیخ بهایی معرفی می‌کنند.

کار ساخت و توسعه عمرانی باغ در دوره شاه صفی و شاه‌عباس دوم نیز ادامه یافت و به اوج رسید. بناهای سردر ورودی، کوشک صفوی و یکی از حمام‌ها محصول این دوره بوده‌اند. همچنین شاه سلیمان صفوی صفه‌ای پیرامون چشمه فین بنا نمود که احتمالاً موجب تغییر نام چشمه فین به چشمه سلیمانیه بوده‌است. از اواخر دوره صفویه تا دوره زندیه و همزمان با حمله افغان و لشکرکشی‌های نادر شاه، توجهی به باغ نشده‌است. در دوره کریمخان زند و همزمان با وقوع چند زلزله پیاپی، باغ و ابنیه موجود در آن مورد مرمت قرار گرفت و بنای خلوت کریمخانی به آن افزوده گشت.

در دوره سلطنت فتحعلی‌شاه قاجار، بخش‌هایی زیادی به ابنیه باغ افزوده شد. تقریباً مابقی ابنیه موجود در باغ، همگی محصول این دوران است. ولی با مرگ فتحعلی‌شاه، کار رسیدگی به باغ و درختان آن رها شد و حتی بخش‌هایی از باغ از میان رفت. با ثبت ملی این اثر در هفتاد سال پیش، رسیدگی و توجه به آن اهمیت بیشتری یافت. در دوره پهلوی، بنای موزه ملی کاشان بر خرابه‌های خلوت نظام‌الدوله و همچنین بنایی در حدفاصل کتابخانه و حمامها ساخته شد و سایر ابنیه نیز مورد مرمت قرار گرفت. سوء مدیریت و بی‌توجهی در چند سال اخیر، موجب خسارات جبران ناپذیری به باغ شده‌است.
مرمت
در سال ۱۹۳۵ و همزمان با ثبت ملی این اثر، ابتدا استخر مرکزی باغ مورد مرمت قرار گرفت. در سال ۱۳۳۶ بنای موسوم به خلوت نظام‌الدوله که به طور کامل تخریب شده بود، مجدداً بنا شد و به موزه ملی اختصاص یافت. مرمت سایر عناصر معماری ازجمله کوشکها در سال ۱۹۷۹ آغاز شد.

در سال ۱۳۸۷ ادامه ساماندهی کف فرش، تهیه پرونده طرح آسیب شناسی و درمان پوشش سبز گیاهی باغ فین، ساماندهی مجاری آب خروجی حوض‌ها و جوی‌های داخل باغ، مرمت در چوبی گره چینی شده عمارت سر در، آواربرداری و بام‌سازی کوشک صفوی و ساماندهی راه آب‌های آن به انضمام آواربرداری و بام سازی ضلغ غربی و همچنین نصب دوربین‌های مداربسته باغ انجام شد.

به دنبال تشکیل پرونده ثبت جهانی این اثر، در سال ۱۳۸۹ یونسکو دستور اعمال تغییراتی در سنگ‌فرش و پیاده‌روهای باغ صادر نمود که این تغییرات انجام شده‌است.
معماری باغ
وجود عناصر آب و درخت که عناصری پویا هستند در کنار ابنیه که عناصر ثابت معماری هستند، هویتی زنده به این اثر فرهنگی و تاریخی بخشیده‌است. باغ فین یکی از مهمترین نمونه باغ‌های ایرانی است که همچنان زنده و پابرجاست. همچنین این باغ به خوبی روش ایجاد منظر فرهنگی را معرفی می‌کند.
عنصر آب
در طراحی باغ فین، آب اساسی ترین عنصر بوده‌است. آب در باغ فین به صورت‌های راکد(در استخر مقابل کوشک و حوض خانه صفوی)، روان (در جوی‌ها)، فورانی (فواره‌ها) و جوششی (ظهور آب از حفره‌های منظم کف حوض در حوض جوش و حوضخانه صفوی و شترگلوی فتحعلی شاه) حضور دارد. هریک از اشکال گوناگون آب در این باغ، مفهومی خاص را تداعی می‌کند. آب فراوان و جریان آن در جوی‌هایی با کاشی فیروزه‌ای، در محیطی که آب واقعاً کمیاب است و درختانی با سایه گسترده در تضادی بزرگ با کویر خشک و طبیعتی نامهربان است که در پشت دیوارهای باغ گسترده‌است.

آب جاری در جوی‌ها، استخرها و حوضهای باغ از چشمه سلیمانیه تامین می‌شود. آب این چشمه ابتدا در استخری در پشت باغ جمع می‌شود. اختلاف ارتفاع این استخر نسبت به سطح جوی‌ها، ایجاد فوارههایی را امکان‌پذیر کرده‌است که به روش ثقلی آب را به بالا پرتاب می‌کنند.

آب حوض اصلی از دوازده چشمه داخل آن می‌جوشد که به آن حوض جوش گفته می‌شود. از آن به بعد، آب در جوی‌هایی با کاشی‌های فیروزه‌ای جریان می‌یابد. رنگی که با رنگ خاکی صحراهای اطراف در تضاد است.
عنصر درخت
مهمترین گیاهان باغ فین، شامل ۵۷۹ اصله درخت سرو و ۱۱ اصله درخت چنار است.با توجه به قدمت این درختان، به نظر می‌رسد که درخت سایه گستر و همیشه سبز سرو در طراحی باغ نقش کالبدی داشته و کاشت معدود درختان خزان دار چنار موجود در باغ، فقط به منظور افزایش کیفیت بصری صورت گرفته‌است. به نظر می‌رسد که کاربرد درخت سرو در ادبیات فارسی به عنوان نماد زیبایی انسان در این انتخاب بی‌تاثیر نبوده‌است.
اغلب درختان باغ، بین ۱۰۰ تا ۴۷۰ سال سن دارند. طی پانزده سال گذشته و بخصوص بعد از سال ۱۳۸۶، مجموعه‌ای از عوامل موجب بروز فاجعه خشکی و بیماری درختان شد. عواملی همچون مهار فیزیکی غیراصولی، دخالت غیر کارشناسانه، سرمازدگی شدید، عبور سیم و کابل برق و لوله‌گذاری‌های تاسیساتی، ایجاد پیاده‌روهای آهکی و سیمانی و محصور کردن درختان با آن، آبیاری نادرست و غیراصولی، آفت شپشک، نادیده گرفتن دستور غذایی درختان، مشکلات مدیریتی و نادیده گرفتن نظرات کارشناسان موجب گردید تا حداقل ۱۱۲ درخت تاریخی به طور کامل خشک شده و تعداد زیادی هم بین ۳۰ تا ۵۰ درصد آسیب ببینند. مسئولین میراث فرهنگی پایان یافتن «عمر مفید» درختان را دلیل خشک شدن آن‌ها می‌دانند.
عنصر ابنیه
در طراحی اولیه باغ، حفظ تقارن اهمیت ویژه‌ای داشته‌است. به تدریج و با دخالت شاهان، از این تقارن کاسته شده‌است. این خروج از تقارن هم در محورهای تردد در باغ و هم در ابنیه اضافه شده پس از دوره صفویه به چشم می‌خورد.

در مرکز باغ، کوشک صفوی قرار دارد. حمام کوچک و عمارت سردر سایر ابنیه دوره صفوی را تشکیل می‌دهند. کوشک قاجاری با نقاشی‌های زیبای سقفی و دیواری نیز در انتهای باغ و خارج از محور تقارن باغ واقع است. حمام سلطنتی، موزه ملی، خلوت کریمخانی و اتاق شاه‌نشین ابنیه‌ای هستند که پس از دوران صفویه به ابنیه باغ افزوده شده‌اند.
ثبت ملی و جهانی
مجموعه باغ فین در سال ۱۹۳۵ میلادی در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. کار ثبت جهانی این اثر که از سال ۲۰۰۷ میلادی آغاز شده بود، چندین سال به طول انجامید و سرانجام در زمستان ۱۳۸۹، مرحله اول ثبت این اثر در فهرست میراث جهانی یونسکو به انجام رسید.باغ فین کاشان، نام یک باغ ایرانی است که حمام فین نیز در آن قرار دارد. مکان نامبرده جایی است که ناصرالدین‌شاه، در سال ۱۸۵۲ میلادی صدراعظم خود امیرکبیر را در آن به قتل رساند. سابقه و قدمت باغ فین و بناهای آن به دوره صفویه بازمی‌گردد. وسعت باغ بالغ بر ۲۳ هزار مترمربع و شامل یک حیاط مرکزی است که به وسیله دیوار، بارو و برجهای استوانه شکل محصور شده‌است. در مقایسه با بسیاری از باغ‌های ایرانی مشابه، باغ فین با آب قابل توجهی مشروب می‌شود.
موقعیت و کاربرد فعلی
باغ فین در ۹ کیلومتری مرکز شهر کاشان و در انتهای خیابان امیرکبیر فعلی و روستای فین کوچک قدیم قرار دارد.این باغ در مجاورت چشمه سلیمانیه و بالادست دشتی با شیب ملایم قرار دارد. در حال حاضر بخشی از ابنیه موجود به چای‌خانه و کباب‌خانه اختصاص دارد. دسترسی به باغ فین از طریق خیابان امیرکبیر صورت می‌پذیرد. وسایل نقلیه عمومی از جمله مینی‌بوس از مرکز شهر کاشان این دسترسی را تامین می‌کنند.

موزه ملی کاشان واقع در این باغ از سال ۱۳۸۵ تا سال ۱۳۸۹ تعطیل بوده و در بهمن‌ماه ۱۳۸۹ مجدداً دایر شده‌است. امروزه بازدید از بخش‌های گوناگون باغ امکان‌پذیر است. این مجموعه، در کنار میدان نقش‌جهان و کاخ چهلستون، بیشترین بازدید کننده و گردشگر استان اصفهان را به سوی خود جلب می‌نماید.

باغ فین

باغ فین

باغ فین

باغ فین

باغ فین

مسجد و مدرسه آقابزرگ

بنای مسجد و مدرسه آقابزرگ یکی از باشکوهترین و زیباترین مساجد دوره قاجار در ایران به شمار می آید. این بنا در خیابان فاضل نراقی کاشان واقع شده است. ساختمان این مدرسه با سرمایه حاج محمد تقی خانبان طی سال های ۱۲۵۰تا۱۲۶۰ هجری قمری جهت استفاده نماز جماعت و درس و بحث داماد خود، ملا مهدی نراقی دوم، ملقب به آقابزرگ بنا شده و به این نام معروف شده است.
معمار این بنا شخصی به نام استاد حاج شعبان بوده است. تمامی این بنا از جمله گنبد که جزو بزرگترین گنبدهای آجری است با آجر ساخته شده و تزئینات بکار رفته در این بنا عبارت است از: کاشی کاری، آجرکاری، کتیبه های نفیس گچی و کاشی، مقرنس کاری، خطاطی ثلث و نستعلیق و نقاشی، که نقاشی این مدرسه توسط استاد محمد باقر قمصری صورت گرفته است. کتیبه های خطوط مسجد توسط اساتید برجسته خوشنویس کاشان از جمله: محمد ابراهیم (جد خاندان معارفی)، محمد حسین (جد خاندان ادیب) و بسلمه های طغری توسط سید صادق کاشانی نوشته شده است. این مسجد دارای سردر زیبایی است که سقف آن با مقرنس های معلق گچی و نقاشی تزئین یافته و دیوارهای جلوخان از کتیبه بالای سردر تا کف تختگاه های طرفین درگاه با کاشی های خشتی الوان پوشیده شده است.
هیات اصلی بنا و گنبد و بارگاه با شکوه آن به واسطه عظمت ساختمان و طرح عالی و نقشه بی نظیر به خصوص دقایق و فنون معماری اصیل ایرانی که در آن بکار برده شده، یکی از بناهای مهم ایرانی اسلامی بشمار می رود. پس از ورود به محوطه مدرسه، دو صحن فوقانی و تحتانی و حجره های محل سکونت طلاب و گنبد آجری با شکوه و گلدسته های دو طرف آن خود نمایی می کند. علاوه بر این دو حیاط خلوت، آب انبار بزرگ، شبستان دیگری در پشت گنبد، ساختمان مسجدی که در جنب گنبد واقع است و محراب کاشی کاری واقع در شبستان جنب گنبد که در حقیقت مجموعه ای است از هنرهای کاشی کاری، گچبری، کتیبه نویسی، مقرنس کاری ونقاشی، از جمله متعلقات این بنای عظیم است. مسجد آقابزرگ از نظر پلان جزو مساجدی است که دارای سه شبستان می باشد و نکته مهم وقابل توجه در این محل تلفیق مسجد و مدرسه است. تمامی بنا با آجر ساخته شده و تزئینات بکار رفته در آن جذابیت خاصی به این بنا بخشیده است.
مسجد و مدرسه آقابزرگ

مسجد و مدرسه آقابزرگ

مسجد و مدرسه آقابزرگ

مسجد و مدرسه آقابزرگ

مسجد و مدرسه آقابزرگ

مسجد و مدرسه آقابزرگ

مسجد و مدرسه آقابزرگ

خانه تاریخی عامری ها

یکی از قدیمی ترین و وسیع ترین مجموعه های مسکونی کاشان ، خانه عامری هاست که قدمت آن به دوره زندیه بر می گردد. در دوره قاجاریه توسط سهام السلطنه عامری بازسازی و توسعه یافت . مساحت عرصه این مجموعه 9000 متر مربع با زیربنای 12000 هزارمترمربع بوده و مشتمل بر هفت حیاط مرکزی به صورت بیرونی – اندرونی و مهمانخانه می گردد که تا سالیان اخیر مورد استفاده و بهره برداری قرار داشته است .

در سالهای اخیر از محل پروژه موسوم به طرح پردیسان از طریق سازمان میراث فرهنگی کشور نسبت به خریداری این مجموعه به منظور مرمت و بازسازی و تغییر کاربری آن به یک اقامتگاه گردشگری اقدام شده است.
خانه تاریخی عامری ها

خانه تاریخی عامری ها

خانه تاریخی عامری ها

خانه تاریخی عامری ها

خانه تاریخی عامری ها

خانه تاریخی عامری ها

خانه تاریخی طباطبایی

یکی از زیباترین و دیدنی ترین بناهای تاریخی کاشان، خانه طباطبایی است که در محله سلطان امیر احمد در بافت قدیم کاشان واقع شده است. این خانه که از شاهکارهای هنر معماری قدیم به شمار می رود به وسیله مرحوم سیدجعفر طباطبایی – از تجار معروف فرش آن زمان – در سال ۱۲۵۰هجری قمری ساخته شده است. خانه طباطبایی همچون دیگر بناهای تاریخی آن زمان برخوردار از تزئینات مجلل و باشکوه، اصالت معماری و طراحی متناسب با فرهنگ و اقلیم خاص منطقه است.

مجموعه خانه طباطبایی مشتمل بر ۳ بخش اندرونی بیرونی و بخش مخصوص خدمه است .مجموعه خانه تاریخی طباطبایی با ۴۷۰۰ مترمربع وسعت دارای ۴۰ اتاق، ۴ حیاط، ۴ سرداب (زیرزمین)، ۳ بادگیر و ۲ رشته قنات است.معماری خانه طباطبایی به شیوه معماری حجاب دار، گودال باغچه، متقارن و درون گر است.

خانه تاریخی طباطبایی که به وسیله هیات امنای مرمت و احیای ابنیه تاریخی کاشان خریداری و در سال های ۱۳۷3 تا ۱۳۷۶ با همکاری شهرداری و میراث فرهنگی کاشان و با پشتیبانی مسئولان وقت وزارت و معادن و فلزات طبق نقشه اصلی و نخستین موردمرمت و بازسازی قرارگرفت در فهرست آثار ملی ایران به شماره ۱۵۰۴ به ثبت رسیده است.

مجموعه تاریخی خانه طباطبایی هم اکنون زیرپوشش سازمان رفاهی و تفریحی شهرداری کاشان اداره می شود.
خانه تاریخی طباطبایی

خانه تاریخی طباطبایی

خانه تاریخی طباطبایی

خانه تاریخی طباطبایی

خانه تاریخی طباطبایی
خانه تاریخی طباطبایی

خانه تاریخی بروجردی

اين خانه در محله سلطان اميراحمد كاشان در خيابان علوي واقع است. اين خانه توسط بازرگاني به نام حاج سيدحسن نطنزي در حوالي سال ۱۲۷۵ قمري در دوره قاجاريه ساخته شده است. چون صاحب خانه مال التجاره از بروجرد وارد ميكرده، لذا به حاج آقا حسن بروجردي مشهور شده و خانهاي هم كه متعلق به وي بوده است به خانه بروجردي موسوم گرديده است.
معمار اين خانه يكي از نوابغ معماري كاشان و از طراحان معروف ساختمان به نام استاد علي مريم بوده است كه در ايجاد دو بناي تاريخي ديگر كاشان، يكي خانه تاريخي طباطبائي (در نزديكي خانه بروجردي) و ديگري تيمچه امينالدوله (واقع در بازار) نقش داشته است.

اين خانه شامل دو قسمت بيروني و اندروني است و محلي كه فعلا در معرض ديد عموم است قسمت بيروني اين خانه است. در بدو ورود به خانه واردهشتي ورودي خانه ميشويم كه درب ورود به قسمت اندروني خانه هم در اين هشتي قرار گرفته است، پس از آن از راهروي نسبتا طولاني و شيبدار گذشته و وارد حياط ميشويم، در كنار اين راهرو ايوان شمالي خانه قرار دار، در قسمت شمالي ايوان يك پنج دري واقع است كه محل پذيرائي مهمانان بوده و دوطرف آن دو اطاق بهار خواب قرار دارد كه به علت نور مناسب و گرماي زياد، بيشتر در زمستان مورد استفاده قرار ميگرفته، ديوار بيروني اطاقهاي اين ايوان و نيز داخل اطاق پنجدري با گچ بريهاي بسيار ظريف با طرح گل و مرغ زينت يافته است.
در داخل حياط يك حوض بزرگ و باغچه هاي وسيع در اطراف آن قرار دارد. در قسمت شمال شرقي، مطبخ (آشپز خانه) قرار گرفته، در قسمت شرقي بنا اتاقها و ايوانهاي سرپوشيدهاي به چشم ميخورد كه در جلو و ايوانها پله هايي جهت رفتن به سردابها (زيرزمينها) ساخته شده است، اين سردابها در جبهه هاي مختلف بنا واقع است كه به وسيله بادگيرهايي بلند هواي آنها تهويه و خنك شده و قابل استفاده در هواي گرم تابستان بوده است. در روبرو يعني در قسمت جنوبي بنا، تالار سرپوشيدهاي به چشم ميخورد كه بر پيشاني آن ميتوان هنرنمايي استادكار ايراني را نظارهگر بود، بطوري كه منافذ مشبكي كه جهت تهويه هواي تالار در اين قسمت تعبيه گرديده با گچ بري جالب و ديدني در آميخته و دلربائي ميكند. در بام تالار نيز نورگيرها و بادگيرهاي فوقالعاده جالب و منحصر به فرد خودنمائي مينمايد كه از نظر طرح و اجرا در زمره آثار بديع معماري سنتي است.
تالار بزرگ سر پوشيده كه محل برگزاري اعياد و مراسم سوگواري بوده است شامل يك ايوان كه داراي سقف بلندي است در جلو و يك قسمت شاهنشين در انتهاي تالار كه از قسمتهاي ديگر مرتفعتر بوده تزئينات خاصي است و نيز تالارهايي در دو طبقه در جنبين آن ديده ميشود. سقف تالار با طرح بسيار زيبائي گچبري و مقرنس كاري و رنگآميزي گرديده است. سقف ها و بدنه داخلي سرپوشيده و تالارهاي جنبي آن با نقوش گل و مرغ و شكارگاه و حيوانات گچبري و يا نقاشي و يا با خط خوش تابلوهايي زيبا آفرينش شده است، به خصوص روي ديوارهاي شاهنشين تصاويري از پادشاهان قاجار در تابلوهايي ديواري خودنمايي ميكند. نقاشيهاي اين بنا در شيوه هاي متنوع و با رنگ و روغن و آبرنگ و زير نظر هنرمند نامدار نقاشي ايران در دوره قاجاريه مرحوم ميرزا محمدخان غفاري كاشاني ملقب به ” كمال الملك ” ترسيم گرديده است و طرحهاي گچبري اين خانه نيز با نظارت اين استاد بزرگ تهيه و به انجام رسيده است. باتوجه به گچبريهاي قسمتهاي مختلف اين خانه، به خصوص پنجرههاي مشبك گچي داخل اطاق بزرگ كه از كمال ظرافت به پارچه توري شباهت دارد به مرتبه ذوق و هنر اين هنرمند ايراني و ديگر استادكاران و معمار اين خانه واقف ميگرديم.
جالب است بدانيم كه مرحوم حاج آقا حسن بروجردي براي فرزندش سيدمهدي از دختر مرحوم حاج سيدجعفر طباطبائي خواستگاري مينمايد و خانواده طباطبائي شرط موافقت با ازدواج را ساخت خانهاي آبرومند و درخور شأن عروس خانم قرار ميدهند و به همين خاطر حاج آقا حسن از همان معماري كه خانه طباطبايي را ساخته است دعوت ميكند كه اين خانه را بسازد.

 
خانه تاریخی بروجردی

خانه تاریخی بروجردی

خانه تاریخی بروجردی

خانه تاریخی بروجردی

 

خانه تاریخی بروجردی

خانه تاریخی بروجردی

 

 

 

 

خانه تاریخی بروجردی

خانه عباسیان

خانه عباسیان (نامزد دریافت جایزة زیباترین بنای مسکونی ایرانی – اسلامی )
شماره ثبت 2020

مجموعة تاریخی عباسیان در محلة سلطان امیر احمد کاشان واقع شده است. این مجموعه در حوالی سالهای 1245 تا 1248 هجری قمری و به همت حاج محمد ابراهیم تاجر کاشی (از تجار معروف و بنام چینی و بلور جات در کاشان) شروع به ساخت گردید. معمار این مجموعه فردی ناشناس است که این بنا را در مدت 20 سال ساخته است. وسعت مجموعه حدود 5 هزار متر مربع و زیر بنای آن در حدود 7 هزار متر مربع می باشد. همچنین دارای پنج طبقه می باشد.
معماری اصیل ایرانی و اسلامی، طرح های بدیع و نقشهای خیال انگیز گچبری و استفاده از معماری غنی و انواع تزئینات و هنرهای معماری در ساخت این مجموعه تا بدانجا است که طبق نظر کارشناسان خبره و صاحبان نظر، این مجموعه نامزد دریافت جایزة زیباترین بنای مسکونی ایرانی – اسلامی گردیده است.

همچنین به علت وجود چشم اندازهای زیبای معماری ایرانی و اسلامی تاکنون جهت ساخت مجموعه های تلویزیونی و سینمایی چون سریال های مسافر ری (زندگی حضرت شاه عبدالعظیم) ، ملاصدرا ، خانه ای در تاریکی (ماه تابان) ، جابر بن حیان و … مورد استفاده قرار گرفته است.

مجموعه تاریخی عباسیان دارای پنج حیاط است که هر یک از حیاط ها صرفنظر از اشتراکات دارای معماری منحصر بفرد می باشند. این تمایز در معماری به حدی است که پس از مرگ صاحب اولیة بنا، مجموعه به پنج قسمت تفکیک شده و به مرور زمان در اختیار افراد مختلف قرار می گیرد و صاحبان بعدی از یکتا بودن مجموعه در گذشته اظهار بی اطلاعی و حتی تعجب می کنند.
این مجموعه در سال 1374 توسط هیأت امنای احیاء و مرمت بافت تاریخی کاشان و با مساعدت مالی وزارت صنایع و معادن خریداری و مرمت گردید. و در سال 1377 به شماره 2020 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید.
وجه تسمیة بنا نیز در نوع خود شنیدنی می باشد. همانطور که اشاره شد پس از مرگ صاحب اولیة بنا، مجموعه به پنج قسمت تفکیک و به وراث واگذار گردید. وراث نیز پس از مدتی سهم خود را به افراد مختلف فروختند. در حدود صد سال پیش یکی از حیاطهای مجموعه (حیاط بیرونی) به یکی از تجار فرش کاشان به اسم آقای عباسیان به مبلغ هزار تومان فروخته شد. خبر فروخته شدن خانه ای با این قیمت در زمان خود در کل شهر پیچیده و تا در مدتها نقل محافل گردید. از آن پس کل این مجموعه به خانة عباسیان معروف و مشهور شد.

ویژگی های معماری
سبک اصلی معماری بنا به «گودال باغچه» موسوم می باشد. در این سبک معماری، بنا پایین تر از سطح کوچه احداث شده و اصطلاحاً گود می باشد. دلایل ساخت بنا بدین شکل، عبارتند از:
1- استفاده از آب قنات: در گذشته به علت استفاده از آب قنات و به جهت تامین فشار آب برای جریان داشتن در قسمت های مختلف بنا، آنرا نسبت به سطح کوچه عمیق تر می ساخته اند.
2- استفاده از خاصیت عایق بودن خاک در مقابل حرارت و برودت در گرما و سرما برای خنک سازی و گرم کردن بنا در تابستان و زمستان
3- استفاده از خاک گود برداری برای تامین مصالح به کار رفته در بنا: همزمان با عملیات گود برداری، کوره های پخت آجر نیز در کنار مجموعه بر پا شده و از خاک گود برای پخت خشت خام استفاده می شده است. این امر علاوه بر صرفه جویی بسیار در هزینه و زمان، موجب استحکام نسبی بنا نیز می شده است. (به علت همگونی جنس مصالح با خاک زمینهای مجاور ساختمان)
سایر ویژگی های بکار رفته در معماری این بنای ارزشمند به شرح زیر می باشد:
1- قرینه سازی: در هر ضلع این بنا اگر خطی فرضی در وسط ضلع ترسیم شود، طرفین ضلع کاملاً قرینه می باشد. این ویژگی در جای جای بنا استفاده شد که زیبایی خاصی را موجب گردیده است. کاربرد جالبی از این ویژگی در یکی از قسمت های بنا، در ادامه ذکر خواهد شد.
2- تنوع فصلی: بنا دارای قسمتهای تابستانی و زمستانی نشین بوده و در هر فصل از سال از قسمتهای خاصی از بنا، متناسب با وضعیت آب و هوایی آن فصل، استفاده می شده است.
3- معماری درونگرا: بر خلاف بناهای امروزی که ظاهر بنا دارای تزئینات بسیار می باشد. در بناهای قدیمی، ظاهر بنا بسیار ساده و دارای تزئینات کم می باشد و بالعکس درون بنا بسیار با شکوه و زیبا می باشد.
4- معماری محجّبه (نقاب دار): به علت آنکه معماری دوران قاجار یک معماری مذهبی است و شهر کاشان نیز از دیر باز به دارالمومنین معروف است، رعایت مسائل مذهبی در معماری خانه عباسیان بسیار مشهود می باشد. از مصادیق این امر، تقسیم بنا به دو بخش اندرونی و بیرونی، اتاقهای تو در تو و متعدد، جدایی محل سکونت آقایان و خانمها در تالارها، وجود دیوار حجاب در اطراف فضای بام برای گرفتن دید همسایه به داخل بنا و… می باشد. حتی در؛ کوبة درب ها نیز دو دستگیره با صداهای متفاوت تعبیه شده است که از طریق صدای کوبه می شده به جنسیت فردی که پشت درب است پی برد.

کل مجموعه به سه بخش اصلی تقسیم می گردد. بخش اندرونی، بخش بیرونی و بخش خدمه.

بخش بیرونی
بیرونی قسمتی از خانه است که برای اسکان موقت از آن استفاده می شده است. در این بخش اتاق ها و فضاهایی وجود دارند که برای اقامت میهمانان تجاری، مسافران و اقوام از آنها استفاده می شده است. حتی اتاق های کار صاحبخانه هم در بخش بیرونی قرار داشته اند. قسمت های مختلف بخش بیرونی به شرح زیر می باشند:

1- اتاق آیینه:
اتاق های شاه نشین، زیباترین و مجلل ترین اتاق های خانه های قدیم بوده اند. تزئینات بسیاری اعم از گچبری ها، آیینه کاری ها، درها و پنجره های رنگین، پنجره های گچی نازک و… در ساخت این اتاق ها به کار رفته است. در فضای سقف این اتاق آیینه کاری های زیبا به شکل ماه، ستاره و شمسة مرکزی وجود دارد که به همراه منشورهای شیشه ای معلق شده با نخهای ابریشمین، جلوة بسیاری زیبایی را بوجود آورده اند. این آینه کاریها علاوه بر تزیین اتاق، در شب و با روشن کردن چراغی کوچک، توسط انعکاس نور، ضمن تامین قسمتی از روشنایی اتاق. طرح یک آسمان مجازی را (در سقف) باز سازی می کرده اند. یکی دیگر از تزئینات بکار رفته در اتاق شاه نشین، درهای موسوم به «ارسی» می باشد. فضای فوقانی این درها، دو جداره بوده و لذا این درها به صورت عمودی حرکت می کنند. از اتاق شاه نشین جهت پذیرایی از مهمانهای ویژه و نیز مراسم خاص مثل عروسی استفاده می شده است. از این جهت به آن اتاق عروس می گفته اند.

2- سر پوشیدة بزرگ:
سر پوشیده فضایی است که از آن در مراسم مذهبی، جشن ها، عزاداری ها و… استفاده می شده است. سر پوشیده ها معادل سالن های اجتماعات یا اتاقهای کنفرانس امروزی بوده اند. سر پوشیده در دو طبقه بنا شده است. طبقة پایین مخصوص آقایان و طبقة بالا مخصوص خانم ها بوده است. هوای سرپوشیده توسط یک بادگیر تهویه می شده است.
سر پوشیده دارای سقف مخصوصی است که آنرا کلاه فرنگی می گویند. کلاه فرنگی دارای پنجره های مشبکی به اسم پنجره های موشی می باشد که نور داخل سر پوشیده را تأمین می کنند.
سر پوشیدة بزرگ به واسطه قرار گرفتن در بخش بیرونی، وسیعتر و دارای تزئینات کمتر بوده و برای برگزاری مراسم عمومی استفاده می شده است.

3- ایوان بهاره:
از ایوان بهاره در فصول معتدل سال استفاده می شده است.
همانطور که قبلاً گفته شده، قرینه سازی یکی از ویژگی های معماری بنای عباسیان می باشد. معماری این بنا از این ویژگی به طرز هوشمندانه ای در این قسمت استفاده کرده است. طرفین ایوان بهاره به صورت کاملاً قرینه و مشابه یکدیگر ساخته شده است. در کنار ضلع سمت چپ ایوان، اتاقهای متصل به سر پوشیده واقع شده است. حال آنکه در ضلع سمت راست اتاقی وجود ندارد. به عبارت دیگر پشت ضلع راست، زمین همسایه قرار دارد و در اصطلاح معماری، زمین در این قسمت «قناصی» دارد. معمار با استفاده از اصل قرینه سازی دو وجه را کاملاً شبیه به هم ساخته و عیب زمین را پوشانده است.

4- اتاق های آیینه:
این اتاق های کوچک، گویا محل کار صاحبخانه بوده اند. در پشت این اتاق ها درب کوچکی قرار دارد که مستقیماً به بیرون خانه راه دارد. اتاقهای آیینه دارای یک ویژگی جالب می باشند. اگر روبه روی یکی از درهای این اتاقها بایستید، تکرار چارچوب درب ها به مانند تصویر در آینه های موازی بوده و این تکرار منظرة زیبایی را بوجود آورده است. از این رو این اتاقها را آیینه می گویند.
قسمت پایین تمام درها، تخته ای وجود دارد که در نگاه اول به نظر می رسد عامل مزاحمی در برابر رفت و آمد می باشد. به این قسمت در، «جناب در» می گویند که وجود آن دارای چند خاصیت می باشد: 1- از ورود گرد و خاک و نیز حشرات موذی مثل عقرب به داخل اتاق جلوگیری می کند. 2- در هنگام عبور از در، متذکر می شود که شخص، کفش های خود را در بیرون از اتاق در آورد. 3- به علت آنکه پای در بلند بوده و سقف در کوتاه است، شخص مجبور است خم شود و نوعی ادب و احترام را نسبت به افراد داخل اتاق به جای آورد.

5- سر پوشیدة کوچک:
این سرپوشیده نیز به مانند سرپوشیدة بزرگ می باشد که توضیحات آن در قبل ذکر شد. سرپوشیدة کوچک در حدفاصل اندرونی و برونی واقع شده و برای برگزار مراسم خصوصی تر از آن استفاده می شده است. لذا کوچکتر بوده ولی تزئینات آن بیشتر است. برای تزئین این سر پوشیده از دو رنگ تیره و روشن استفاده شده و با استفاده از تضاد رنگ ها منظرة جالبی خلق گردیده است.
در گرداگرد سر پوشیدة کوچک حلقه هایی وجود دارد که مخصوص آویزان کردن وسایل روشنایی بوده است.

6- اتاق مرکزی:
این اتاق به علت قرار گرفتن در مرکز بنا به نوعی قلب ساختمان به حساب آمده و دارای یک ویژگی شاخص می باشد. و آن هم تسلط و دید به طرفین می باشد. از این اتاق هم می توان بخش اندرونی بنا را نگاه کرد و هم قسمت بیرونی را زیر نظر داشت. بدین علت این اتاق مربوط به صاحب خانه بوده است. تزئینات بسیار زیبایی در این اتاق کار شده است که از آن جمله می توان به گچبریهای زیبا، درب های ارسی و پنجره های مشبکی گچی اشاره نمود. تعداد زیادی از پنجره های مشبک گچی در این اتاق استفاده شده است که دارای ظافت خاصی می باشد. قالب (بدنة) این پنجره ها از گچ تقویت شده می باشد و تکه شیشه های رنگی به پشت آنها چسبانده شده است و در حقیقت روی اصلی این پنجره ها، سمت داخل اتاق می باشد که خود دلیلی بر معماری درونگرا می باشد. در گوشه ای از این اتاق شومینة گچی زیبایی وجود دارد که مربوط به بنای اولیه نمی باشد. بلکه در جریان تفکیک صورت گرفته در مورد بنای اولیه، اتاق مرکزی نیز، به دو قسمت تقسیم شده و این شومینه در یکی از وجه های آن ساخته شده بود. در جریان مرمت و بازسازی بنا، دیوار کاذب برداشته شد و خود شومینه هم به طور سالم جدا گردید.

بخش اندرونی(طبقات بالا)
اندرونی مکانی برای زندگی روزمرة خانواده بوده است. در حقیقت اندرونی متعلق به محارم خانواده بوده است و توسط درب ها و راه های مخصوص به خود از سایر قسمت ها جدا می شده است و لذا نامحرم ها و مهمانان به این قسمت دسترسی نداشته اند.
1- اتاق شاه نشین:
قسمت اندرونی نیز دارای یک اتاق شاه نشین مخصوص به خود می باشد. در سقف این اتاق نیز طرح های شمسه و ستاره (البته به نحوی زیباتر) بکار رفته است که تعداد زیادی از قطعات آیینة آن، اصیل می باشد. این اتاق مجهز به یک شومینة زیبا می باشد. اطراف این شومینه با استفاده از آب طلا کاری و رنگ های طبیعی، طرح های تزئینی زیادی ایجاد شده است. فضای بالای این شومینه دو جداره است که مخصوص هدایت دود به بیرون بوده و نیز سوراخ هایی جهت تزریق هوا (به منظور کمک به سوختن بهتر) در پایین شومینه تعبیه شده است.
2- دریچه راه مخفی:
در گوشة یکی از اتاق های اندرونی دریچه ای وجود دارد که زیر آن تعدادی پله وجود دارد و به یک نقب طولانی متصل است که راه فرار یا راه مخفی خانه می باشد. در قدیم از طریق این راهها، ساکنان بنا به خانه ها و یا حتی محله های اطراف دسترسی داشته اند و گویا در قدیم خانم ها نیز جهت رفت و آمد به حمام های عمومی از این راه ها استفاده می کرده اند.
3- اتاقک مخفی:
در گوشة یکی دیگر از اتاق های بخش اندرونی، دریچه ای وجود دارد که برخلاف قبلی به جایی وصل نیست بلکه به اتاقک کوچک و تاریکی متصل است. حدس های مختلف دربارة کاربری این اتاقک زده می شود که آنچه قویتر می باشد بدین صورت است که محلی جهت نگهداری اشیاء قیمتی و گرانقیمت بوده است. معمار با هوشیاری تمام، مکان مخفی را در طبقات بالا طراحی کرده است در صورتیکه تصور عمومی این است که مکانهای مخفی باید در طبقات پایین و زیر زمین ها باشند.

بخش اندرونی: (طبقات پایین)

1- سرویس های بهداشتی قدیمی:
توالت های قدیمی بنا در پشت راه پله های متصل کنندة طبقات ساخته شده اند. در این مکان ها رفت و آمد کم است، دید مستقیم وجود ندارد و بوی بد نیز آزار دهنده نمی باشد. توالت بخش اندرونی پشت راه پلة ابتدایی آن بوده و در کنار آن هم کانال آبی جهت استفاده وجود دارد. جالب است بدانید که در طراحی توالت ها رعایت این نکته الزامی بوده که فاصلة بین توالت تا نزدیکترین اتاق حداقل 7 قدم است. (می دانیم که در مسایل شرعی آمده که پای نجس با هفت قدم راه رفتن روی زمین پاک می شود).
2- سردر راه پلة بخش اندرونی:
در این سر در نقوش شمعدان های بلورین گچبری شده است که اشاره به شغل صاحب اولیة بنا دارد. در قدیم مرسوم بوده که شغل بنا داخل گچبری ها و تزئینات منعکس شود تا نوعی تبلیغ و معرفی باشد که از این دست می توان به طرح فرش در خانه طباطبایی ها و طرح سماور و ساعت در خانه بروجردی ها اشاره نمود.
3– حوضخانه:
به علت قرار گرفتن شهر کاشان در ناحیه گرم و نیز مجاورت با کویر، معماران و طراحان بناهای قدیمی سعی می کرده اند جهت تعدیل دمای بنا و نیز خنک شدن ساکنین خانه در فصول گرم سال، حداکثر استفاده را از معماری بنمایند که طراحی فضای حوضخانه از جملة این تمهیدات می باشد. حوضخانه به خاطر وجود حوض ها و نهر های آب، کانال های گردش آب از اطراف اتاق های آن، کانال های متصل به بادگیر و مسایل خاص معماری دارای هوایی مطبوعی است که خنکی آن در مقایسه با سایر قسمت های بنا کاملاً محسوس می باشد. از حوضخانه جهت خنک شدن و تفریح در فصول گرم سال استفاده می شده است. نورگیر (پاسیو) مرکزی حوضخانه باعث تامین روشنایی آن می شود و در طرفین آن اتاق های مخصوصی وجود دارد. آب قنات در ابتدا وارد حوضخانه شده و سپس به یکی از اتاق های جنبی هدایت می شود. داخل این اتاق حوض کوچکی وجود دارد که در طرفین این اتاق کانال های عبور آب وجود دارد که باعث خنکی فضای این اتاق می شود. عایق بندی دقیق این کانال ها بسیار جالب است و با توجه به آنکه هر گونه نشتی باعث تخریب پایه ها و طبقات فوقانی می گردد، دقت عمل و شجاعت معمار قابل تحسین می باشد.
درب های گره چینی شده (ارسی): درب ها و پنجره های حوضخانه با استفاده از هنر گره چینی ساخته شده اند که در این هنر از چسب و میخ استفاده نمی شود بلکه قطعات چوب به مانند پازل در یکدیگر فرو رفته و طرح های زیبایی را ایجاد می کنند. حوضخانه از لحاظ معماری دارای یک حیاط ویژة دو طبقه است که راه مستقیم و انحصاری به ورودی اصلی خانه دارد.
4– چاه آب:
سیستم آبرسانی بنا علاوه بر آب قنات از چاه های آب نیز استفاده می کند. دو حلقه چاه عمیق در بنا وجود دارد که یکی از آن ها جهت ذخیرة آب و دیگری جهت تأمین آب مورد نیاز حوض ها، باغچه ها و سایر قسمت ها می باشد. آب این چاه های عمیق (چندین ده متر) توسط چرخ های مخصوص و توسط نیروی انسانی بالا آورده می شده است. این چرخ ها دارای دو سطل بوده اند که سطل ها در خلاف جهت همدیگر حرکت می کرده اند و آب را در حوضچه های کناری ریخته و سپس توسط کانال های زیر سطحی به سیستم آب رسانی بنا تزریق می کرده اند.
5- حیاط باغ:
این حیاط در گذشته دارای حوض های آب و درختان سر سبز بوده که محیط دل گشا و مفرح آن باعث شادی روح اهالی خانه می شده است. به علت آنکه مرمت این حیاط به اتمام نرسیده است هنوز قابل بازدید نمی باشد. نکته قابل توجه در مورد این حیاط مربوط به فرزند صاحب اولیه بنا می شود. ایشان آیت ا… سید محمد علوی بروجردی از علمای مشهور و برجستة معاصر کاشان می باشند. سه حیاط از مجموعه حیاط های پنجگانه در سهم الارث ایشان قرار می گیرد، (حیاط اندرونی – حوضخانه و باغ) که از حیاط حوضخانه به عنوان مکتب خانه و محل تدریس استفاده نموده و حیاط باغ را محل اقامة نماز جماعت خویش قرار می دهند که بدین علت در بین اهالی شهر به سید باغ یا آسید محمد باغ معروف و ملقب می گردند.
6- سرداب بزرگ:
بواسطة گرمای هوای مناطق کویری (پس از صرف ناهار) به انسان حالت خواب دست می دهد و لذا در قدیم از سرداب برای استراحت و خنک شدن استفاده می کرده اند. هوای سرداب خنک است ولی این خنکی، مرطوب نیست بلکه مطبوع است و عواملی چون، معماری خاص سرداب، اختلاف سطح زیاد با کوچه، بادگیرها، کانالهای عبور آب از زیر سطوح و نیز پس سرداب های کناری در خنکی هوای آن تأثیر بسزایی دارند. پس سرداب ها، اتاقک های کوچکی هستند که داخل خاک و با استفاده از نوک تیشه حفر می شوند و در بدنة آن هیچگونه مصالحی بکار نمی رود و خنکی زیاد آن موجب می شده که مواد غذایی فاسد شدنی را در پس سرداب نگهداری کنند.
7- رخشویخانه:
داخل رخشویخانه، حوض آب و کانال های ورود و خروج آب وجود دارد که از فضا برای شستشوی لباس ها و پارچه های کثیف استفاده می شده است.
8– عبادتگاه:
در مجموعه تاریخی عباسیان تقریباً تمامی امکانات لازم برای زندگی روزمره انسان وجود دارد. این بنا حتی مجهز به نوعی مسجد هم می باشد. پس سردابی که در حد فاصل اندرونی و بیرونی قرار گرفته است به عنوان عبادتگاه و خلوتگاه خصوصی بوده که داخل آن توسط گچبری اسماء مقدسه، ادعیه و آیات قرآن تزئین شده است. همچنین در گوشه ای از این پس سرداب، تاریخ «سنة 1252» به چشم می خورد که تنها سند موجود در بنا بوده و سال اتمام ساخت عبادتگاه را مشخص می سازد.

قسمت بیرونی
1- آب انبار: به علت آنکه در قدیم، آب قنات جیره بندی بوده و در تمام ساعات شبانه روز دسترسی به آب میسر بنوده است، آب در مخازنی مخصوص ذخیره شده و مورد استفاده قرار می گرفته است. آب انبار مجهز به چاه آب، چرخ چاه و مخزن آب است. آب توسط چرخ چاه در مخزن ذخیره شده، با روش های فیزیکی و شیمیایی خاص، تصفیه گشته و پس از تست سالم بودن، مصرف می شده است. عایق بندی و سیستم خنک سازی آب قابل توجه می باشد.

قسمت خدمه
این بخش متعلق به خدمتکاران و مستخدمین بوده و دارای حیاط و راه عبور و مرور جداگانه می باشد. این بخش شامل اتاق های کار خدمه، مطبخ و حیاط خدمه می باشد.
1- مطبخ:
مطبخ همان آشپزخانه های قدیمی است که از آن برای تهیة غذا و پخت و پز استفاده می شده است. داخل مطبخ حوض آبی وجود دارد که مجهز به کانال های ورود و خروج آب بوده و از آن برای شستشو استفاده می شده است و ابعاد آن هم برای رعایت حدّ آب کر مناسب می باشد. درون مطبخ، محل های نگهداری ظروف، تنور و اجاق ها به چشم می خورد. همچنین یک مکندة قوی هوا بالای سر تنور و اجاق ها تعبیه گردیده است که نقش یک هود طبیعی را بازی کرده و دود و دَمِ ناشی از پخت غذا را توسط یک کانال مرتفع به فضای بیرون مطبخ منتقل می کند.
نور فضای مطبخ توسط نورگیرهایی که به حیاط خدمه راه داشته اند. تأمین می شده که اکنون مسدود گشته اند.
2– حیاط خدمه:
این حیاط مکانی برای اقامت، استراحت و کار خدمه بوده و دارای راهی به مطبخ نیز بوده که در حال حاضر بسته می باشد. این حیاط تنها قسمت مجموعه است که تا کنون برای خرید آن توافقی با ورثه صورت نگرفته است و لذا در حال حاضر مسکونی بوده و راه ارتباطی آن با سایر قسمت های مجموعه مسدود می باشد.

ورودی مجموعه:
ورودی مجموعه عباسیان در نوع خود جالب توجه می باشد. پس از ورود از سمت کوچه به داخل بنا از یک سطح شیبدار عبور می کنیم تا به یک هشتی زیبا و سقف برسیم. سطح شیبدار باعث می شود تا تغییر ارتفاع به آهستگی صورت بگیرد. وجود هشتی باعث می شود که دید مستقیم از داخل کوچه به داخل بنا از بین رفته و نوعی حجاب ایجاد شود. مسقف بودن هشتی و نیز سکوهای اطراف آن، خستگی را از تن مسافران و منتظران بیرون از بنا می زداید. این هشتی ابتدایی دارای دو شاخه می باشد راهی به بخش خدمه و راهی به درون بنا. پس از این هشتی و عبور از درب اصلی بنا به یک هشتی کوچکتر می رسیم که آن نیز دو شاخه شده. یکی از شاخه ها به قسمت حیاط حوضخانه و دیگری به سمت داخل بنا می رود. پس از آن دالان شیبدار، پر پیچ و خمی وجود دارد که موسوم به دالان حجاب بوده و وظیفه از بین بردن دید مستقیم به داخل بنا را دارد. با عبور از دالان حجاب به هشتی رو باز بزرگی می رسیم که علاوه بر ورودی، از آن به عنوان اصطبل موقت هم استفاده می شده است. پله های ورودی این هشتی ارتفاع کمی جهت عبور و مرور چهارپایان دارد و در گوشه ای از آن محل هایی برای علوفة حیوانات تعبیه شده است. فضای بام این هشتی مجهز به دیوارهای حجاب بوده و خود هشتی دارای سه درب می باشد که هر درب به قسمت های مختلف بنا متصل است. دربی برای بخش بیرونی، دربی برای بخش اندرونی و دربی برای طبقات پایین.
کریاس:
پس از ورود به بنا از سمت کوچه، دالانی طویل و نسبتاً پیچ و خم دار وجود دارد که با عبور از آن به ورودی بنا می رسیم. این دالان که موسوم به دالان حجاب می باشد ضمن از بین بردن دید مستقیم به داخل بنا، دارای شیب ملایمی است که به علت طولانی بودن آن، افراد بدون آنکه متوجه شوند، اختلاف ارتفاع زیادی را با سطح کوچه پیدا می کنند. پس از گذشتن از هشتی ابتدایی و نیز دالانی دیگر به هشتی اصلی ورودی بنا می رسیم. در اطراف این هشتی درب های متعددی وجود دارد که هر یک به قسمتی از خانه راه دارد. استفاده دیگری که از این هشتی می شده، بدین صورت بوده که اشخاصی که به صورت موقتی با اهل خانه کار داشته اند، چهار پایان خود را در این قسمت جای می داده اند و به عبارت دیگر، این قسمت، اصطبل موقت بنا بوده است. در گوشة این هشتی ظروف و جایگاههای مربوط به آب و علوفة چهار پایان به چشم می خورد.
اتاق آیینه:
یکی از مجلل ترین اتاق های این مجموعه است که به دلیل زیبایی خاصش مهمانی های مهم از جمله مراسم عقدهای عروسی نیز در آن صورت می گرفته به همین دلیل به اتاق عروس هم معروف بوده، یکی از شاهکارهای این اتاق پدید آوردن آسمان زیبای کویر به صورت مجازی در شب بوده که این عمل توسط منشورهایی که با ریسمان های ابریشمی به سقف متصل شده اند رخ میداده از دیگر قسمت های مهم این اتاق می توان به گچ بری بسیار ظریف و آیینه کاری های زیبا و درهای اُرسی و در ردیف های بالای آن پنجره های مشبک گچی اشاره کرد.

خانه عباسیان

خانه عباسیان

خانه عباسیان

خانه عباسیان

خانه عباسیان

خانه عباسیان

خانه عباسیان

خانه عباسیان

حمام فین

حمام فین در باغ فین کاشان است. این حمام قدیمی به خاطرقتل میرزا تقی‌خان امیرکبیر صدراعظم ناصرالدین شاه قاجار در ۲۰ دی ۱۲۳۰ هجری خورشیدی مشهور است.

درقسمت جنوبی باغ فین دو حمام وجود دارد که به حمام کوچک و بزرگ معروف است، حمام کوچک از آثار دوره صفویه و همراه با بنای اولیه باغ فین ساخته شده‌است. حمام بزرگ در دوران قاجاریه به وسیله فتحعلی شاه ساخته شده‌است.

حمام بزرگ مخصوص امرا و حمام کوچک اختصاص به استفاده خدام داشته‌است. در هریک از حمام‌ها قسمتهایی شامل ورودی، گرمخانه، آبنما، خزینه، محل نظافت و سربینه (رختکن) به چشم می‌خورد. کانالهایی جهت تعویض آب خزینه‌ها و حوضچه‌ها در کف حمام‌ها وجود دارد. دیوار حمام‌ها با عایق رطوبتی مخصوص – ماسه، آهک یا ساروج – پوشانده شده‌است. این حمام دارای دالان‌ها و راهروهای زیادی است و معماری زیبایی دارد. این حمام در سال ۱۳۸۲ در فهرست میراث جهانی ثبت شد.

حمام فین

حمام فین

حمام فین

حمام فین

حمام فین

حمام فین

حمام فین

حمام فین

خانه عباسی

خانه عباسی(رستوران و سفره خانه سنتی)
خانه عباسی ازمجموعه خانه عباسیان در خیابان علوی،در کوی سلطان امیراحمد میباشد و در نیمه دوم قرن سیزده‌ام قمری ساخته شده است. خانه‌ عباسی به لحاظ معماری، دارای تزئینات گچ‌بری و کاربری تزئینات معماری اسلامی نظیر رسمی بندی، یزدی بندی، قطاربندی،( مقرنس) و گره سازی می‌باشد.سبک اصلی معماری بنا به گودال باغچه موسوم است. در این سبک معماری، بنا پایین‌تر از سطح کوچه احداث شده و اصطلاحاً گود می‌باشد. نام مالک فعلی این خانه عباسی است و به همین جهت این بنا، به خانه عباسی مشهور است.
این خانه به عنوان رستوران و سفره خانه سنتی از سال 1390 شروع به بهره برداری و فعالیت نمود. این مجموعه در سه طبقه و شامل فضای رستوران، فضای سفره خانه، بالکن باز و زیرزمین است.

خانه عباسی

بقعه حبیب بن موسی بن جعفر(ع)

این بقعه واقع در خیابان امام خمینی از زیارتگاه های معتبر و قدیمی به شمار می رود . ساختمان اصلی بقعه متعلق به قرن 7 هجری است که در دوره صفویه مرمت و باز سازی شده است .
بقعه مشتمل بر گنبد کاشی کاری ، دو مخناره زیبا ، ایوان و صحن است .
سنگ قبر شاه عباس صفوی در سمت راست بقعه قرار دارد و از نفایس هنر حجاری به شمار می رود.
محراب نفیس زرین فام بقعه حبیب بن موسی که از آثار خاندان اب طاهر کاشانی است و در سال 667 ساخته شده است ، در حال حاضر د موزه دوران اسلامی نگهداری می شود.

بقعه حبیب بن موسی بن جعفر

بقعه حبیب بن موسی بن جعفر

آرامگاه محتشم کاشانی

بزرگ مرثیه سرای ایران ، کمال الدّین علی بن میر احمد کاشانی ملقّب به « شمس الشعرای کاشانی » و متخلّص به « محتشم کاشانی » ، از شاعران اوایل عهد صفوی است. وفات او درسال 996 ه.ق روی داده است آرامگاه او در یکی از محلات مرکزی شهر کاشان موسوم به کوی محتشم است. ترکیب بند معروف شهدای کربلا او را جاودانه و زبانزد خاص و عام ساخت. بقعه محتشم که امروزه زیارتگاه دلباخته و عاشقانه اهل بیت (ع) است دارای گنبدی کوچک که با کاشی کاری زیبا یی مزین شده است. بر دیوارهای چهار جانب بقعه ، بند هایی از ترکیب بند مشهور او به خط نستعلیق سفید بر زمینه ای سرمه ای قرار گرفته است.

آرامگاه محتشم کاشانی

امام زاده سلطان ولی بن موسی الکاظم علیه السلام

دیار عالم پرور و ولایت مدار راوند از دیر باز مهد ولایت اهل بیت و سکونت امامزاده گان بوده است.

 در كتاب" منتقله الطالبیه" است كه در اصل درباره محلهای مهاجرت سادات نگاشته شده ودر قرن پنجم هجری نگارش یافته است.و مؤلف بر آن بوده تا محل مهاجرت سادات را در شهرها نشان دهد. وی نام شهرها را به ترتیب الفبایی یاد كرده و سپس ساداتی را كه در ان شهرت اقامت كرده‌اند یاد كرده است. در اینجا ما فهرست اسامی شهرها را با تعداد سادات علوی ساكن آنها مشخص می‌كنیم.
آذربایجان 3 نفر، اردبیل 2 نفر، اهواز 35 نفر، ارجان 8 نفر، اصفهان 33 نفر، بروجرد 4 نفر، تستر 2 نفر، جندی شاپور 2 نفر، جیرفت 2 نفر، گیلان 4 نفر، جرجان 32 نفر، خراسان 15 نفر، دیلم 6 نفر، رامهرمز 3 نفر، راوند 3 نفر، ری 66 نفر، رویان 2 نفر، سابور 3 نفر، سیرجان 2 نفر، سجستان 3 نفر، سمرقند 15 نفر، شیراز 23 نفر، چالوس 14 نفر، طبرستان 76 نفر، طالقان 2 نفر، طبس 2 نفر، طوس 6 نفر، فارس 6 نفر، فسا 5 نفر، قزوین 27 نفر، قم 23 نفر، كازرون 2 نفر، كرمان 7 نفر، مرو 8 نفر، نیشابور 21 نفر، ورامین 3 نفر، همدان 11 نفر، یزد 2 نفر.
همان گونه كه گفتیم این تعداد می‌تواند درصد گسترش تشیع را نشان دهد و این كه در طبرستان تعدا 76 نفر و در ری 66 نفر و در قم 23 نفر و ... (البته نسبت به اصل جمعیت) وجود دارد، می‌تواند آنچه را كه ما در نظر داریم، یعنی نشان دادن وسعت تشیع نشان دهد. البته باید توجه داشت كه مؤلف كتاب منتقله الطالبیه تنها اسامی چهر‌های مشهور علوی را نگاشته است. هر كدام اینها اعقاب فراوانی در دیاری كه برای سكونت انتخاب كرده‌اند، از خود برجای گذاشته‌اند. از میان پانصد و چهل و چهار شرح حال كه از مؤلفان شیعی در الفهرست منتجب الدین ـ تألیف شده در قرن ششم هجری ـ بدست داده شده و با تعبیر الشیخ و السید سیادت یا عدم سیادت آنها مشخص گردیده، تعداد 342 نفر با لقب الشیخ و 202 نفر با لقب السید معرفی شده‌اند.چنین نسبت بالایی از مؤلفان شیعی سید نسبت به غیر سیدها بسیار بالاست. یعنی قریب 37 درصد سید و 63 درصد شیخ بوده‌اند.
به مرور زمان و در قرن چهارم و پنجم بر شوكت سادات افزوده گردید. در بغداد گسترش خاندان طالبی‌ها، ایجاب می‌كرد تا از سوی خلفای بغداد، نقبائی برای آنها قرار داده شود. در قرن چهارم، مدتی پدر شریف رضی و نیز خودش نقابت علویان را بر عهده داشتند. در حالی كه شیعه امامی بودند، در شهرهای ایران نیز سادات، مقامی افزون از حد تصور داشتند. حتی در شهرهایی كه دارالسنه محسوب می‌شود، باز همین شرافت برای آنها وجود داشته و سادات نقبای ویژه خود را داشته‌اند.

آتشکدهٔ خرم‌دشت

آتشکدهٔ خرم‌دشت در ۲۰ کیلومتری جنوب شرقی کاشان در کنار روستای خرم‌دشت قرار گرفته است. آتشکدهٔ خرم‌دشت از آثار دوران ساسانی است.

آتشکدهٔ خرم‌دشت

سید ضیاالدین و قدمگاه علی سلام الله علیه

نسب ایشان طبق عقیده و نظر بزرگان و معتمدین شهر به حضرت امام سجاد علیه السلام می رسد.

قدمت این بنا که در محله سرسنگ و ابتدای خیابان غیاث الدین جمشید کاشانی کاشان قرار دارد، به دوره سلجوقیان بر می‌گردد و به ثبت میراث فرهنگی رسیده است. این بنا فاقد گنبد بوده و ضریحی چوبین روی سنگ مزار و داخل بقعه قرار دارد. در فاصله 100 متر از بقعه سید ضیاء الدین، زیارتگاه دیگری است با نام قدمگاه حضرت علی علیه السلام. بنا به اعتقاد مردم و گفته گذشتگان این مکان محل گذر و گذرگاه یاقدمگاه مولای متقیان حضرت علی علیه السلام می باشد و قدمتی حدود 700 سال دارد.

سید ضیاالدین و قدمگاه علی سلام الله علیه

کاروان‌سرای سن‌سن کاشان

این کاروان‌سرا در قریه سن‌سن در 40 کیلومتری جاده کاروان‌روی قم – کاشان بین دو روستای آب شیرین و مشکان، واقع شده است.
این بنا از نظر معماری جزو کاروان‌سراهای حیاط‌دار چهار ایوانی و به شکل مربع است. مصالح بنا، گل و خشت و آجری است. در داخل نیم‌تاق سردر، تزئینات آجری مشتمل بر پاباریک سوسنی و شاپرک‌ها تعبیه شده است و در لچکی‌ها نیز، خفته و راسته‌ آجری تزئینات بنا را تشکیل می‌دهند.
نمای خارجی جبهه ‌جنوب شرقی که سردرِ ورودی در وسط آن قرار دارد، از 14 طاق‌نما تشکیل شده است که آخرین طاق‌نمای آن کوچک‌تر از بقیه است. در وسط جزرها و سکوهای آن‌ها، آثار جای بستن حیوانات دیده می‌شود. نمای خارجی سایر جبهه‌ها، ساده و آجری است. دالان و ورودی که مشتمل بر سه دهانه تاق و چشمه است، از طرفین به اصطبل‌ها راه دارد. فضای داخلی، در هر چهار طرف، اتاق‌هایی دارد که تعداد آن‌ها در هر جبهه 6 اتاق است.

کاروان‌سرای سن‌سن کاشان

مدرسه سلطانیه

این مدرسه به دستور فتحعلی شاه قاجار در سالهای 1221 تا 1229 قمری و توسط معماری به نام محمد شفیع ساخته شده است. این مدرسه به سبک مدارس چهارباغ و صدر اصفهان ساخته شده و در جنب مجموعه بازار کاشان بنا گردیده است. در بدو ورود به بنا سردر که با اسلوب جالبی کاشی کاری گردیده است مشاهده می گردد و سپس وارد هشتی ورودی مدرسه می شویم که به وسیله دو راهرو می توان به صحن وارد شد، از این هشتی که در مشرق بنا واقع است می توان بنای عظیم گنبد آجری دو پوششه که در غرب مدرسه است را مشاهده کرد. در بالای هشتی سردر بنای جالب و دیدنی ماذنه مشاهده می شود. فضای صحن مدرسه را درختان کاج پوشانده است و در میان صحن آبنمای بزرگ مدرسه به خوبی جلوه نمائی می کند، در اطراف صحن غالب بر پنجاه حجره جهت سکونت طلاب ساخته شده است.
تزئینات این مدرسه شامل کتیبه های گچی و و کاشی کاری هفت رنگ به خصوص در محرابی که زیر گنبد واقع است و مقرنس های زیبای گچی در جبهه سردر و گنبد، می باشد.

مدرسه سلطانیه

خانه شریفیان

عمارت شريفيان که قدمت آن به سال 1230 هـ.ق برمي گردد تركيبي از سه مجموعه فضايي است كه دو مجموعه مهم تر و اصلي آن دو طبقه و در جبهه‌هاي شمالي و جنوبي حياط قرار دارند.در ميان مجموعه واقع در جبهه جنوبي، تالاري با شاه نشيني بزرگ واقع شده كه‌ از سمت جنوب متصل و مشرف به يک حوضخانه با شكل هشت و نيم هشت است و از سمت شمال به وسيله ايواني بزرگ به حياط متصل مي‌شود. طاق قوسي شكل ايوان از خط نهايي نماي اين جبهه بيرون زده و به اين ترتيب اين نما شاخص ‌ترين نماي عمارت شريفيان محسوب مي شود. سقف و سطوح جانبي اين ايوان با تزيينات كاربندي، يزدي بندي و گچ بري‌هاي زيبا آراسته شده است. در جبهه باختري حياط، مجموعه‌اي متشكل از يک تالار با شاه نشين، دو اتاق سه دري در طرفين و دو فضاي كفش كن به شكل هشتي قرار دارد و دسترسي به اتاق‌هاي فوق از داخل هشتي‌ها امکان پذير است.

موقعیت: محله صدره بنای این خانه از جمله خانه های بزرگی است که علاوه بر اندرونی، حیاط بیرونی نیز دارد. حیاط اندرونی خانه به صورت چهار طرف ساخت و حیاط بیرونی سه طرف ساخت است و در مجموع سه طبقه در این خانه قابل مشاهده است. از فضا های مهم معماری این خانه میتوان از شش سرداب، شاه نشین، هشتی ورودی، ایوان تابستانی، دو سر پوشیده، و بهار خواب نام برد. از ویژگی های این خانه باید از دو سرپوشیده ضلع شمالی و ضلع جنوبی اندرونی آن، و همین طور جلوخان پیش ورودی خانه یاد کرد. بیشترین تزئینات خانه به صورت یزدی بندی، مقرنس کاری و گچ بری در شاه نشین و ایوان اصلی به چشم می خورد.
خانه شریفیان

خانه سجادی

عمارت سجادي با حياطي مركزي و وسيع از سه مجموعه فضايي مهم تشکيل شده که جبهه جنوبي شامل حوضخانه، شاه نشين و چهاراتاق سه دري است. حوضخانه و سقف ايوان اين بخش از عمارت با تزيينات يزدي بندي آراسته شده است. مجموعه فضايي دوم در شمال عمارت سجادي واقع شده و تركيبي از يک حياط كوچک و متصل به حياط اصلي و فضاهايي پيرامون آن است. در قسمت شمالي حياط فرعي و جلوي تالار، حوضي قرار دارد كه حضور آب را در همه جاي خانه يادآور مي شود.مجموعه سوم در جبهه خاوري با تالاري مرتفع در ميانه و چهار اتاق سه دري در دو طبقه طرفين آن قرار دارد.
محله سرفره. خانه سجادی از جمله خانه‌های قدیمی کاشان است که اندرونی دارد، بیرونی و گودال باغچه ندارد ، قدمت آن به عهد قاجار باز می‌گردد و بخش اندرونی و بیرونی آن توسط دو حیاط مستقل از هم تفکیک نشده‌اند. این خانه فقط یک حیاط وسیع مرکزی دارد که بر خلاف تمامی خانه‌های کاشان به شکل مستطیل ساده نیست. بلکه در طول آن گشایش وسیع به وجود آمده و شکل آن را مانند دو حیاط چسبیده به هم کرده است. فضاهای خانه به صورت چهارطرف ساخت و در سه طبقه اطراف آن چیده شده است. دو طبقه از این سه طبقه پایین‌تر از شارع عام و فضای ورودی اصلی هستند. از فضاهای مهم معماری این بنا باید از دو سرداب، شاه‌نشین، هشتی ورودی، اصطبل سرپوشیده و حوض‌خانه آن نام برد. در این خانه‌ فضاهایی چون گنبدخانه، مهتابی، ایوان و بادگیر وجود ندارد. شبستان خانه با رسمی‌بندی گچی و حوض‌خانه با رسمی‌بندی و یزدی‌بندی تزئین شده‌اند.
خانه سجادی

خانه دستمالچی

خانه دستمال‌چی در محله درب گلان واقع شده و قدمت این بنا به اواخر عصر قاجار می‌رسد. بنای خانه دستمال‌چی از جمله خانه‌های قدیم کاشان است که فاقد بخش‌های اندرونی و بیرونی بوده و فقط یک حیاط وسیع مرکزی دارد. معماری بنا به صورت چهار طرف ساخت بوده و فضاهای معماری در اطراف حیاط در سه طبقه بنا گردیده است. از فضاهای مهم معماری این خانه می‌توان از سرداب، شاه‌نشین، ایوان تابستانی و حوض‌خانه نام برد. این خانه دارای تزئینات رسمی‌بندی ساده گچی در ایوان و طاقچه‌ها می‌باشد.

خانه دستمالچی

مقبره ملا محسن فیض کاشانی

در خیابان ملامحسن فیض و خیابان شهید اسلامی تبار شهر کاشان مقبره ای است با نام مقبره ملامحسن فیض کاشانی. ایشان عالم و دانشمند قرن یازدهم هـ .ق بودند که در کاشان متولد و در سال 1901 هـ .ق دار فانی را وداع گفته و در این مکان که در واقع منزل و باغ آن مرحوم بوده به خاک سپرده شده اند. ایشان مولف حدود 230 جلد کتاب است که از معروف ترین آن کتاب وافی و صافی است که تفسیر سُور قرآن کریم و نقل احادیث می باشد. این مکان هم اکنون مساحتی بالغ بر 1000 متر داشته و دور تا دور آن حجره و زایرسرا جهت رفاه حل زایرین از قدیم ساخته شده که هم اکنون نیز مورد بهره برداری قرار دارد. در کنار مزار ملامحسن فیض کاشانی آرامگاه دختران و پسران و پدر و مادر ایشان و همچنین همسر وی که دختر ملاصدرا می باشد قرار گرفته اند که داخل سردابه پایین مزار می باشند.

مقبره ملا محسن فیض کاشانی

بقعه بابا افضل

بابا افضل الدين مرقي کاشاني از شاعران و دانشمندان نيمه دوم سده 6 و نيمه نخست سده 7 هجري قمري و يكي از بزرگترين رباعي سرايان ايراني است که در بالندگي و گسترش حکمت و ادبيات عرفاني در تاريخ اسلامي ايران نقش بسزايي داشته است.
جامع الحکمه ، ينبوع الحيات ، عرض نامه ، ديوان اشعار ، مدارج الکمال ، ساز و پيرايه شاهان از جمله آثار اين حکيم است .
آرامگاه اين فيلسوف در پاي کوهي خوش منظره و سرسبز در روستاي مرق در 35 کيلومتري غرب کاشان با گنبد فيروزه اي خودنمايي مي کند .
بناي تاريخي بابا افضل الدين مرقي کاشاني به شماره 373 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده است .
این بقعه با آثاری از معماری آن دوران و محراب و گچ بری های زیبا و تزئینات هنری و صندوق چوبی مربوط به سال 912 هجری قمری همراه با مناظر و چشم انداز های طبیعی ، یکی از دیدنی ترین جاذبه های گردشگری است.

بقعه بابا افضل

بقعه چهل دختران

این بنا در خیابان علوی، محله سلطان امیر احمد قرار گرفته است. در سمت مغرب صحن امامزاده سلطان اميراحمد به فاصله تقريباً يكصد متر گنبد آجري مرتفع قديمي بنام چهل دختران وجود
دارد كه شكل خارجي آن داراي سبك مغولي (ايلخاني) نظير گنبد خانقاه شيخ علاءالدوله سمناني مي باشد.
ساقه اين گنبد از داخل بنا بر پايه هاي ضخيمي استوار گشته كه رأس آنها به هشت طاق كوچك جناقي منتهي مي گردد و سقف مدور گنبد روي اين قاعده كثيرالاضلاع قرار گرفته است . در وسط سقف نيز ترنج گردي از كاشيهاي معرق ساخته شده كه سالم و پاكيزه باقي مانده است .
در بدنه هريك از چهار جانب اصلي بنا هم روزنه اي براي روشنايي تعبيه شده است . اما پوشش آجري خارج گنبد چندين شكاف برداشته كه هرگاه جلوگيري و مرمت كامل نشود ، بيم خرابي زيادتر ، بلكه فرو ريختن آن هم مي رود . خرابه هاي وسيعي كه سابق بر اين ، در اطراف بنا بود (در سالهاي اخير به جاي آنها دبستان نوبنيادي ساخته شده است .) نشان ميداد كه ابنيه ديگري نيز در حوالي گنبد كنوني وجود داشته است .
این بنا با شماره ثبت 758 در تاریخ 8/7/1346 به ثبت آثار ملی ایران رسیده است .
بقعه چهل دختران

بقعه امامزاده محمد اوسط

این امامزاده گرانقدر که اکنون بارگاه ملکوتی ایشان در روستای جوشقان از توابع شهرستان کاشان واقع است فرزند بلافصل امیر المومنین (ع) می باشد
گلدسته های کاشی کاری شده و درهای گره چینی و آلت و لغت و صندوق چوبی منبت کاری ، ساخته شده در سال 927 هجری قمری و در زمان شاه اسماعیل صفوی این مجموعه را به یک اثر دیدنی مبدل ساخته است.
بقعه امامزاده محمد اوسط

تکیه و بقعه امامزاده طاهر و منصور

اين آرامگاه در تکيهٔ سرپوشيده‌اى به همين نام، در کاشان واقع شده و به فرزندان امام موسى بن جعفر (ع) منسوب است. بناى بقعه از نوع چهارديوارى است با گنبد و گلدسته‌اى پوشيده از کاشى فيروزه‌اى و ضريح چوبى مشبک. روى درِ بقعه، نام دوازده امام و تاريخ ۹۳۴ هـ.ق کنده‌کارى شده است. پوشش قبر برجستهٔ اين امام‌زاده‌ها، سابقاً با کاشى‌هاى قديمى نفيس پوشيده شده بود؛ ولى در اوايل قرن حاضر به منظور تأمين هزينهٔ تعمير بنا، اين کاشى‌ها فروخته شدند. در ديوار داخل بقعه، دو لوح سنگى نصب شده است که از کلمات نقر شدهٔ آن‌ها، فقط اين مصراع باقى مانده است : «در جلوخان اين دو عاليجاه چهارسوقى بنا نهاد» و نام «حبيب‌اللّه» و «هادى بنا» به تاريخ ۱۱۱۰ هـ.ق.
این بنا به شماره ۱۳۵۶ به ثبت تاریخی رسیده است.

تکیه و بقعه امامزاده طاهر و منصور

امامزاده سلطان عطابخش

نسبت این امام زاده بزرگوار بنا به اعتقاد مردم و اهالی شهر به حضرت موسی بن جعفر علیه السلام می رسد.
این بنا قدمتی حدود 1000 سال دارد نقاشی زیبای ایوان زیارتگاه به دوران صفویه بر می گردد همچنین درب قدیمی و منبت کاری شده حرم قدمتی 75 ساله دارد. گنبد فیروزه ای رنگ و مخروطی شکل امام زاده 14 متر ارتفاع دارد. همچنین سنگ مزاری به تاریخ 187 هـ.ق وسنگی دیگر که کاشیکاری می باشد وتاریخ هفتصد و پنجاه ساله دارد در این امام زاده نشانه قدمت این بنا محسوب می شود. در ضلع شرقی امام زاده محراب منحصر به فردی است که تاریخ آن به 1242 هـق نوشته شده است ضریحی فلزی از جنس استیل و نقره به ابعاد 3×2 روی سنگ مزار و داخل امام زاده قرار گرفته، مردم شهر و اهالی محل نسبت به این امام زاده بزگوار ارادت و احترام ویژه قایل هستند.

امامزاده سلطان عطابخش

بقعه میر نشانه

قعه و مسجد میر نشانه
این بقعه در گذر سه سوک كوي پاقپان واقع بوده و داراي گنبد كاشي فيروزه‌اي مخروطي شكل مي باشد که سقف زير گنبد با كاشي‌هاي معرق زيبايي تزيين يافته است. روي قبر صندوق چوبي منبت كاري قرار گرفته كه در كتيبه‌هاي اطراف آن آيات قرآن با تاريخ 978 هـ. ق كنده شده و در چوبي كنده كاري بقعه متعلق به قرن دهم هجري مي ‌باشد.در جنب ضريح سردابه‌اي است كه پنج پله به سمت موضعي كه آن را قدمگاه مي ‌گويند، پايين مي ‌رود. در آن جا چاه آبي است كه دردمندان و ارباب حاجت با آب كشيدن از آن چاه تبرک مي ‌جويند و شفا مي ‌خواهند. ديوار و سقف سردابه با نقش و نگارهاي الوان تزيين يافته است روي در كوچک اين سردابه نام “گنجعلي” خوانده مي ‌شود كه واقف آن بوده است. متعلقات ديگر بقعه مير نشانه را آقاي الهيار صالح بدين گونه شرح داده‌اند: اين زيارتگاه مسجدي هم دارد كه معروف است به مسجد مير نشانه منبر و دو لنگه درب آن، تاريخي است. مسجد مير نشانه درب كهنه‌اي نيز دارد كه يک آيه و نام دوازده امام روي آن كنده شده و دو كتيبه هم پايين لنگه‌هاي در است كه خوانده نمي شود. منبر مسجد نيز داراي دو تبرک با نوشته‌هايي است. از جمله مشاهير مدفون در اين بقعه يكي شيخ ابوسعيد امام جمعه است و ديگري حاج ميرزا ابوالقاسم مجتهد است.

بقعه میر نشانه

بقعه سلطان میر احمد

اين بقعه در کوى سلطان ميراحمد کاشان واقع شده است و داراى صحن، ايوان، بارگاه، رواق‌هاى وسيع و گنبد مخروطى شکل دوازده ترک مزين به کاشى معرقِ دورهٔ‌ صفوى است. خودِ بنا نيز از دورهٔ صفوى به يادگار مانده است. کاشى‌‌کارى جلوى ايوان بزرگ و دو گلدستهٔ طرفين آن، در دورهٔ‌ قاجار تجديد بنا شده است. قبر برجستهٔ امام‌زاده که درون ضريح چوبى مشبکى قرار دارد، از قديم‌الايام با کاشى‌هاى گرانبهاى عهد مغول پوشيده شده بوده که در اوايل قرن حاضر به سرقت رفته‌اند. ازاره‌هاى داخل رواق‌ها، در جاهاى مختلف، با کاشى خشتى معمولى صفوى پوشيده شده‌اند. در مدخل صحن وسيع جلوى ايوان شمالى، آب‌‌انبارى بزرگ و قديمى قرار دارد که گنبد آجرى آن در بيرون صحن واقع شده است. از اشياى نفس قديمى اين امام‌زاده، پنج جفت درِ منبت‌‌کارى‌ شدهٔ تاريخ‌دار آن است که بر روى کتيبهٔ چهار طرف و لنگهٔ يکى از درهاى آن، قصيده‌اى به تاريخ ۱۱۴۶ ه-.ق با اين مَطلَع کنده‌کارى شده است:
«اى بارگاه محترمت قبله حرم وى مستجاب بر تو هم دعا بود».
اين قصيده به خط نستعليق زيبا و خوشى کنده شده و داراى ارزش‌‌هاى هنرى بسيار ممتاز است.
اين بنا تحت شمارهٔ ۳۵۲، ‌ در زمرهٔ آثار تاريخى به ثبت رسيده است.

بقعه سلطان میر احمد

مناره زین الدین

منار زین الدین را خواجه زین‌الدین، برادر خواجه عماد‌الدین محمود ( توسعه دهنده مسجد میر عماد و بناهای میدان سنگ ) در دوره جهانشاه قراقوینلوی در نیمه دوم قرن نهم هجری قمری ساخت. در کنار این مناره خانقاهی نیز بنا کرد که امروزه چیزی از آن باقی نمانده است و به جای آن مسجدی احداث کرده‌اند.

این مناره در حال حاضر با نیمی از ارتفاع اولیه در خیابان ملا حبیب الله شریف ( دروازه اصفهان ) دیده می‌شود. در حوالی سال 1305 به دستور شهردار وقت کاشان و با پرداخت مبلغی معادل یک هزار تومان به معمار خبره‌ای به نام حاج حسینعلی، حدود 24 متر از ارتفاع این مناره تخریب شد. حال آنکه معمار سازنده اولیه مناره تعمدا آن را به صورت خمیده ساخته بود. در بعضی از قسمت‌های بدنه بیرونی مناره، با استفاده از کاشی‌های فیروزه‌ای، در محیط مناره نوار کمربند مانندی ساخته شده بود که تا بهار 1391 برجا بود. در این زمان دزدان با استفاده از داربست‌هایی که برای مرمت مناره نصب شده بود، این کاشی‌های فیروزه‌ای را به سرقت بردند.
مناره زین الدین

قلعه جلالی

در انتهاي خيابان علوي و در نزديكي هاي آثار ديگري همچون خانه هاي بروجردي و طباطبائي و بقعه سلطان امير احمد (ع)، در طرفين خيابان، دو ديوار بلند كاهگلي به چشم مي خورد كه از بقاياي حصار معروف عهد سلجوقي است. اين دژ تسخير ناپذير آن دوران در اواسط قرن پنجم هجري به همت يكي ازرجال نامدار و سخاوتمند در دولت سلجوقيان به نام خواجه مجدالدين ابوالقاسم كاشاني ساخته شده است و اسناد معتبر تاريخي نشان مي دهد كه اين دژ بلند، مستحكم و حصين چند بار اهالي كاشان را از دست حملات سخت لشگريان مهاجم و از قتل عام هاي وحشيانه و غارت عمومي نجات داده است
در كنار اين دژ، قلعه اي عظيم خود نمائي مي كند كه به دستور سلطان جلال الدين ملك شاه سلجوقي (جلوس 465 ق) ساخته شده است. اين بناي عظيم خشت و گلي مدتها از اهالي كاشان حراست مي نموده است و مدتي هم ارگ و مركز حكومتي كاشان بوده است.
در داخل و خارج قلعه دو بناي گنبدي شكل وجود دارد كه موسوم است به «يخچال»، بدين صورت كه با نگهداري يخهاي زمستاني در اين يخچالها، جوابگوي نياز اهالي در تابستان گرم كوير بوده است.

قلعه جلالی

 

خانه رزاقیان

محله ترک‌آباد خانه رزاقیان که قدمت آن به عصر قاجار باز میگردد از جمله خانه‌های قدیمی می‌باشد که بخش اندرونی و بیرونی مجزا داشته و هر دو حیاط اندرونی و بیرونی به صورت دو طرف ساخت بنا شده‌اند و سه طبقه فضا‌های قابل استفاده در آنها مشهود است. در این خانه نیز مانند بسیاریاز خانه‌ها که اندرونی و بیرونی دارند شاه‌نشین فضای واسطه بین دو حیاط شده‌ است. از فضا‌های معماری اصلی این خانه می‌توان از سرداب، شاه‌نشین، مهتابی، هشتی‌ورودی، ایوان تابستانی و یک باد‌گیر نام برد. ویژگی این خانه مهتابی آن است که تا حدودی منند شارم تمام طول دو جبهه ساختمان را اشغال کرده است.

خانه رزاقیان

خانه حشمت اله خان

ابن بنا در محله کوشک صفی این خانه که متعلق به اوایل عصر قاجار می‌باشد مانند بسیاری ازخانه‌های قدیمی کاشان فقط یک حیاط اصلی و مرکزی وسیع دارد و بخش‌های اندرونی و بیرونی آن از یکدیگر جدا نشده است. فضا‌های خانه به صورت دو طرف ساخت در سه طبقه اطراف آن بنا گردیده‌اند. ویژگی معماری این بنا در این است که دو جبهه ساخته شده آن روبروی هم نیستند بلکه یکی در جنوب و دیگری در شرق حیاط واقع شده‌اند. فضاهای مهم معماری خانه شامل سرداب، شاه‌نشین، هفت‌دری و هشتی‌ ورودی می‌شود. هفت‌دری این خانه از شاخصه‌های بارز آن است. حیاط خانه حشمت‌اله‌خان با وسعت نزدیک به 820 مترمربع از وسیع‌ترین حیاط‌های کاشان محسوب می‌شود. دهانه بزرگ شاه‌نشین هفت‌دری بیش از 8 متر است که از همه شاه‌نشین‌های خانه‌های کاشان بزرگ‌تر است. شاه‌نشین وسیع خانه به کمک یزدی‌بندی گچی در سقف تزئین شده است. خانه حشمت‌‌اله‌خان توسط میراث فرهنگی و شهرداری کاشان به طور کامل مرمت شده و در حال حاضر به خانه عامری‌ها ملحق گردیده است.
خانه حشمت اله خان

خانه حکیم باشی

محله مسجد آقا‌بزرگ این بنا که متعلق به اوائل عصر قاجاری است، با دارا بودن سه حیاط بزرگ و یک بارانداز وسیع و فضا‌های معماری مختلف دیگر از کامل‌ترین و دست‌نخورده‌ترین خانه‌های قدیم کاشان است. هم بخش اندرونی و هم بیرونی و هم گودال باغچه در این بنا وجود دارد و همهْ آنها به‌صورت چهار طرف ساخت و در سه طبقه به‌چشم می‌خورد.. از فضا‌های مهم معماری این خانه می‌توان از سه سرداب وسیع، بیش از چهار شاه نشین، مهتابی، پنج‌دری، آئینه‌خانه، هشتی ورودی، بارانداز و اصطبل روباز و روبستهْ آن نام برد. نمای حیاط بیرونی و شاه‌نشین اصلی و همینطور سرداب‌ها با گچ‌بری و یزدی‌بندی تزئین شده اند.
خانه حکیم باشی

خانه حسینی

این خانه، در ضلع شرقی خانه بنی‌کاظمی در محله کوشک صفی کاشان واقع شده است. این بنا متعلق؛ دوران قاجار است و بیشترین ساختمان‌ها آن در قسمت‌جنوبی آن قرار گرفته است این بخش پشت به آفتاب ساخته شده تا نور و گرمای کمتری وارد شود. اتاق‌ پنج ‌دری در ضلع جنوب‌خانه و قسمت شمالی حیاط آب انبار، مهتابی، مطبخ انبارها و دیگر بخش‌های خانه ساخته شده است. ورودی خانه حسینی در کوچه‌ای است با شیبی تند، که از کوچه کوشک صفی و در مجاورت گذر کوشک صفی منشعب می‌شود و پس از در دو لنگه چوبی به هشتی ورودی مربوط می‌شود. حجمهای ایجاد شده در نمای حیاط خانه حسینی، دارای هماهنگی است ودر کمال سادگی اجرا شده است. حیاط این خانه مربع مستطیل است و در طرفین طولی آن چهار باغچه قرار دارد. این بنا در سال 1376 از سوی هیئت امنای بازسازی خانه‌های قدیمی کاشان به نام شهرداری کاشان خریداری و عملیات مرمت آن آغاز شد. اما به دلیل توقف فعالیت هیئت امنا مرمت آن نیز متوقف است.

خانه حسینی

خانه مشکی

خانه مشکی در محله درب اصفهان قرار دارد که قدمت آن به اوائل عصر قاجار باز می‌گردد، جزو آن دسته خانه‌هایی از کاشان است که فقط یک حیاط اصلی و مرکزی دارد. البته حیاط ایلی خانه به صورت گودال‌باغچه بنا شده است. خانه در دو طبقه و به صورت سه طرف ساخت بنا گردیده است. از فضاهای مهم معماری این بنا می‌توان از سرداب، مهتابی، شاه‌نشین، هشتی‌ورودی، ایوان‌تابستانی، شارم، پنج‌دری و بهار‌خواب آن نام برد. از تزئینات این بنا می‌توان از یزدی‌بندی گچی سقف و قطار‌بندی تا‌قچه‌ها نام برد.

خانه مشکی

خانه عطارها

خانه عطارها مربوط به دوره قاجار است و در کاشان، محله پنجه شاه، چهارراه ایت الله کاشانی واقع شده است.این خانه که به نظر میرسد بنای موجود آن بخشی از بنای وسیع تری بوده است، سه باب حیاط داشته که به عصر قاجاری تعلق دارد، از آن دسته خانه ها ئی است که فقط یک حیاط اندرونی وسیع دارند. البته ممکن است بنای موجود فقط بخشی از بنای وسیع تر اصلی باشد. از ویژگی های اصلی این بنا این است که بیش از نیمی از فضا های آن در جهات شرق و غرب حیاط قرار دارند و ضلع شمالی آن در حال حاضر فقط یک دیوار مرتفع با تاق نماست. این خود حاکی از آن است که بخش شمالی خانه در گذشته به شکل دیگری بوده است. از فضاهای اصلی معماری این بنا میتوان از سه سرداب، سه بادگیر، شاه نشین، هشتی ورودی و حوض خانهْ آن نام برد. حیاط اصلی واندرونی خانه بیش از 470 متر مربع وسعت دارد. در این بنا باقی مانده هایی از یزدی بندی و گچ بری در تزئینات داخلی به چشم میخورد. این بنا در تاریخ 27/5/1377 با شماره 2092 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

خانه عطارها

خانه تاریخی بالاچی

خانه بالا خانه چی
شماره ثبت 3335
خانه بالا خانه چی محله قبرستان درب باغ بر جانب شرق معبر فرعی منتهی به محله مسجد آقا بزرگ از محله قبرستان درب باغ و روبروی خانه قدیمی احسان، خانه بالا خانه چی قرار دارد. قدمت این خانه عصر قاجاری به بیش از 130 سال قبل باز میگردد. از جمله خانه های قدیمی کاشان است یک حیاط اصلی بدون گودال باغچه دارد که در دو طرف آن فضاهای معماری خانه احداث شده اند و بدین ترتیب از نوع دو طرف ساخت میباشد. این بنا در سه طبقه به گونه ایی بنا گردیده که دو طبقه آن بالاتر از گذر عام و ورودی اصلی و یک طبقه نیز پائین تر از آن است. ویژگی اصلی این خانه دو فضای بزرگ شاه نشین و سرپوشیده آن است. از فضاهای اصلی معماری این خانه باید از سرداب، شاه نشین، سرپوشیده، مهتابی، هشتی ورودی، و ایوانهای تابستانی و زمستانی آن نام برد. حدود 600 متر مربع مساحت دارد. رسمی بندی و آینه کاری شاه نشین و سر ستون های گچ بری شدهْ ایوان اصلی خانه قابل توجه هستند. این خانه در تاریخ 25/12/1379 با شماره 3335 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

خانه تاریخی بالاچی

خانه تهامی

خانه تهامی(خانه ایرانی-اقامتگاه سنتی)

خانه تهامی بر جانب شمالی معبر اصلی محله کوشک صفی و نزدیک به سه‌راهی که به محله گریچه راه می‌یابد قرار گرفته است. قدمت این خانه به عصر قاجاری باز می‌گردد. معماری این بنا به گونه‌ای است که آنرا جزو دسته خانه‌های گودال باغچه‌ای قرار می‌دهد و فاقد بخش بیرونی و حیاط مجزای دیگری است. این خانه به‌صورت سه طرف ساخت اطراف گودال باغچه بنا گردیده است و هر سه طبقه آن پائین‌تر از شارع عام و ورودی خانه قرار گرفته اند. از فضا‌های اصلی معماری این بنا باید از دو سرداب ، شاه‌نشین، پنج‌دری، هشتی ورودی، ایوان، دو باد‌گیر، و شارم آن یاد کرد. شاه‌نشین خانه دارای تزئینات گچ‌بری و آئینه‌کاری و نمای حیاط گچ‌بری و رنگ‌امیزی دارد. هشتی ورودی خانه دارای تزئیناتی با یزدی بندی و سیم‌گل است. این بنا در تاریخ 1379/12/25 با شماره 3333 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
این خانه پس از 7 سال مقاوم‌سازی، استحكام‌بخشی و مرمت، اكنون به عنوان یك اقامتگاه سنتی از نادر خانه‌های مرمت شده مبتنی بر اصول علمی و فنی به شمار می‌رود كه الگوی معماری اصیل خود را حفظ كرده است.

خانه تهامی

خانه نقلی کاشان

محلهْ مسجد آقابزرگ خانه تاریخی نقلی 180 سال قدمت دارد. این‌که نامش نقلی است به خاطر این است که نام فامیلی صاحب قبلی خانه، نقلی است. اما از طرفی این خانه یک دهم خانه‌های تاریخی کاشان (بروجردی‌ها و طباطبایی‌ها و…) وسعت دارد و از این منظر هم یک خانه نقلی به شمار می‌رود. این خانه از آثار تاریخی دوران قاجار است . خانه تاریخی نقلی تمام عناصر یک خانه تاریخی، نظیر آن‌چه در خانه‌های عباسیان و طباطبایی‌ها و احسان و … مشاهده می‌شود را در دل خود جای داده است ، بادگیر و سرداب و ایوان و حیاط اندرونی و بیرونی و اتاق‌های سه‌دری و دو دری و یک دری را مشاهده می‌کنید.

خانه تاريخي “نقلي” كوچكترين خانه تاريخي كاشان است كه در مركز بافت تاريخي شهر كاشان و در نزديكي بقيه خانه‌هاي تاريخي و مسجد آقابزرگ قرار گرفته است .این خانه تاريخي 180 سال قدمت دارد. اين‌كه نامش “نقلي” است به خاطر اين است كه نام فاميلي صاحب قبلي خانه، “نقلي” بوده ولی این خانه واقعا «نقلی» است . خانه نقلی يك دهم خانه‌هاي تاريخي (بروجردي‌ها و طباطبايي‌ها و…) كاشان وسعت دارد و از اين منظر هم يك خانه نقلي به شمار مي‌رود.خانه از آثار تاريخي دوران قاجار است و با شماره ثبت 10255 در فهرست آثار تاريخي كاشان به ثبت رسيده است.

خانه تاريخي نقلي تمام عناصر يك خانه ايراني، نظير آن‌چه در خانه‌هاي عباسيان و طباطبايي‌ها و احسان و … مشاهده مي‌شود را در دل خود جاي داده است.» حوض و بادگير و سرداب و ايوان و حياط اندروني و بيروني و اتاق‌هاي سه‌دري و دو دري و يك دري همه عناصری است که این خانه را زیبا و دلنشین کرده است.

خانه نقلی با فضاي سنتي تزيين شده و داراي 6 اتاق است كه مي‌تواند تا حدود 30 نفر را در خود جاي دهد. صاحب خانه با غذاهاي سنتي همچون كال جوش، خورش كدوي ترش، كشك بامجان، قیمه ریزه بادمجان، گوشت لوبیا،اشکنه، آش جو، آش رشته، و… و نوشيدني‌هاي خوش طعم بومي ازجمله، گل‌گاوزبان، نعنا، بابونه و دارچين و شربت‌هاي بيد مشك و كاسني و گلاب از مهمانان پذيرايي مي‌كنند.

خانه نقلی کاشان

خانه روئین تن

خانه روئین تن
شمارهٔ ثبت ۲۲۵۱
خانه روئین تن مربوط به دوره قاجار است و در کاشان، محله سوری جان (سرخه جان) واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۷ دی ۱۳۷۷ با شمارهٔ ثبت ۲۲۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. محله سوری‌جان خانه روئین‌تن که قدمت آن به عصر قاجار باز میگردد از جمله خانه‌های قدیمی کاشان است که به دو بخش اندرونی و بیرونی قابل تقسیم بوده و حیاط‌های مجزایی دارد. حیاط اصلی این خانه نیز به صورت گودال‌باغچه دو طرف ساخت در سه‌ طبقه بنا گردیده است. فضا‌های مهم معماری خانه شامل سرداب، شاه‌نشین، پنج‌دری، دو هشتی ورودی، ایوان تابستانی و ایوان زمستانی می‌شود. از تزئینات این خانه می‌توان از مقرنس‌ها و یزدی‌بندی‌های ایوان و شاه‌نشین آن یاد کرد.

خانه روئین تن

حمام سلطان امیراحمد

حمام سلطان امیر احمد در سال 1292 قمری در کوچه سلطان امیراحمد شهرستان کاشان ساخته شد.

حمام سلطان امیر احمد کاشان، نمونه‌ای از زیباترین حمام‌های ایران از نظر معماری، تزئین و کاربرد فضاها به شمار می‌رود.

این حمام با وسعت 1000 متر مربع نام خود را از امامزاده سلطان امیراحمد (نوه امام جواد (ع)) که بقعه آن حضرت در مجاورت آن می‌باشد گرفته است.

حمام سلطان امیر احمد کاشان، شامل دو بخش سربینه و گرم‌خانه است. سربینه فضایی با قاعده 8 ضلعی است که 8 ستون آن را به دو فضای متفاوت تقسیم کرده است.

فضای میانی محل تردد و عبور است و با سقف رسمی بندی مرتفع وکاشی معرق پوشیده شده است، فضای پیرامون(صفه‌ها)، که کف آن بالاتر است، محل رخت کن و استراحت است.

راه خروج از سربینه و ورود به گرم‌خانه، با دو چرخش 90 درجه از طریق میان‌در است. چهار ستون در میانه، گرم‌خانه آن را به 3 بخش تقسیم کرده است. دو قسمت طرفین که نسبتا کوچک‌تر بوده و هر یک حوضی در میانه دارد.

دیوارهای این حمام با کاشی‌های آبی فیروزه‌ای و زرفام به شکل زیبایی تزیین شده است. فضاهای حمام سلطان امیر احمد کاشان، متشکل از پیشخوان، هشتی، راهروهای ارتباطی، سربینه، سرماخوان، گرماخوان، صفه شاه نشین، خزینه، اتاق تنظیف، سرویس‌های بهداشتی، و دو حلقه چاه آب می‌باشد.

بام این حمام، یکی از زیباترین بام‌های گنبدی شکل ایران بوده که روی هر گنبد، شیشه‌های عدسی محدب قرار گرفته تا ضمن تامین نور کافی برای قسمت‌های مختلف حمام، مانع دید به داخل شود.

حمام سلطان امیر احمد در سال 1355 توسط وزارت فرهنگ و هنر با شماره 1351 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

حمام سلطان امیراحمد

حمام سلطان امیراحمد

حمام سلطان امیراحمد

حمام سلطان امیراحمد

حمام سلطان امیراحمد

حمام سلطان امیراحمد

حمام سلطان امیراحمد

حمام سلطان امیراحمد

حمام سلطان امیراحمد

حمام سلطان امیراحمد

حمام سلطان امیراحمد

خانه تاریخی تاج

خانه تاج در خیابان علوی شهر کاشان قرار دارد و یکی از بناهای گودال باغچه‌ای اصیل مردم این شهر در دوران قاجاریه با حدود دو قرن قدمت است

خانه تاریخی تاج که اکنون با عنوان خانه هنرمندان از آن کاربری فرهنگی می‌شود دارای 700 مترمربع عرصه و 800 مترمربع اعیانی و برخوردار از معماری ارزشمند بومی از نمونه خانه‌های عام مردم کاشان در آن دوره است.

خانه تاج در 3 طبقه همکف، گودال باغچه و سرداب تحتانی، دارای 2 باب حیاط بیرونی و اندرونی و 13 باب اطاق پنج دری و سه دری و تک دری است.

حیاط بیرونی خانه با ورودی از هشتی پنج ضلعی منحصر به فرد و دالان باریک پیچیده، فضا را از دید رهگذر محفوظ داشته است. حیاط بیرونی دارای یک باب مطبخ و سرداب کوچک می باشد که سرداب در زمین رُس حفاری شده و دارای نم خوانی است مخصوص نگهداری مواد خوراکی در تابستان گرم این دیار.

ایوان پیشکم بوسیله 3 باب درب میوجی توپر (فاقد شیشه)، حرمت قسمت بیرونی (خاص مراجعات) را از اندرونی که مخصوص زندگی کدبانو و اهل و عیال در خانه است را حفظ می نماید که این موضوع ماهیت فرهنگ و تمدن اسلامی را تعریف می‌نماید.

درونگرایی، تناسب، تقارن، تعادل، هماهنگی، ظرافت و در عین حال قداست و نجابت در این خانه نشانی از معماری اصیل کاشان و هویت تاریخی مردم این دیار است.

حیاط اندرونی و شارم های اطراف گودال باغچه و مهتابی مقابل با غرفه های مجاور شارم بوسیله راه پله ای باریک ما را به پائین خانه هدایت می‌کند.

باغچه‌ها و آب نمای مرکزی گودال باغچه طراوت را از دهانه باز زیر زمین به سرداب و پس سرداب منتقل می‌نماید.

بادگیر مرتفع بام هوای گرم و خشک و سوزان تابستان را بوسیله وزش باد گرفته و از پره های داخل بادگیر به کانال‌های مرطوب اطراف سرداب منتقل کرده و پس از خنک شدن از طریق شبکه‌های جعفری به داخل زیر زمین هدایت می‌کند و باعث اختلاف دمای بین پانزده تا بیست درجه سانتیگراد با سطح کوچه می‌شود.

خانه تاج به صورت متروکه و مخروبه در مرداد ماه سال 1383 توسط معمار مرمت بناهای تاریخی کاشان سید اکبر حلی خریداری و مرمت و بازسازی شد.

خانه تاج با شماره 9028 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

خانه تاریخی تاج

خانه تاریخی تاج

خانه تاریخی تاج

خانه تاریخی تاج

خانه تاریخی تاج

خانه تاریخی تاج

خانه تاریخی تاج

خانه تاریخی تاج

خانه آل یاسین

اين خانه در محله اي به نام گذر «در بند آقا» واقع شده است. چون قبلاً اين كوچه از دو طرف داراي در بوده به آن در بند و چون عده اي از علما و سادات در اين محله بوده اند به آن آقا مي گويند.

خانه داراي قدمتي بين 150 تا 200 سال است. آنرا بدستور فتحعلي شاه براي شخصي به نام سيد محمد تقي حسيني پشت مشهدي كه از علماي قرن سيزدهم بوده و با ملا احمد نراقي و شيخ انصاري مكاتبه و مصاحبه داشته و اكنون در بقعة حبيب بن موسي دفن است، مي سازد. گويا اين شخص جزو متصوفه هم بوده و رئيس فرقه اي به نام كميليه بوده است. نقل است كه زماني فتحعلي شاه به او مي گويد كداميك از فرزندان من صلاحيت سلطنت را دارند و او مي گويد محمد ميرزا، در حالي كه عباس ميرزا در تبريز وليعهد بوده است. بعداً عباس ميرزا مي ميرد و محمد ميزا تبديل به محمد شاه مي شود.

محمد شاه بعدها خانه را وسعت مي دهد و بخش هايي را به آن مي افزايد. خانه به طور موروثي به نسل هاي بعدي انتقال مي يابد تا به شخصي به نام نظام الدين اجتهد مي رسد. ايشان همچنين، اولين نماينده مردم كاشان در مجلس شوراي ملي بعد از مشروطه بوده است. اين شخص آخرين فرد عالم از خاندان بوده است. در زمان اين شخص، شناسنامه مُد مي شود و او به آل ياسين تغيير نام مي دهد در همين زمان شخصي به نام نايب حسين دست به شورش و تجاوز مي زند و توسط حكومت وقت دستگير مي شود. در دادگاه، متهم اعلام مي كند كه فقط رأي جناب آل ياسين را قبول دارد. آل ياسين هم حكم به مجازات او مي كند. نايب حسين توسط هم دستانش رهانيده مي شود و به كاشان مي گريزد؛ ديكتاتوري عجيبي راه انداخته و به مدت 20 سال منطقه كاشان را از حكومت مركزي جدا مي كند و چون كينة آل ياسين را به دل گرفته بود، قسمت هاي زيادي از خانه را تخريب مي كند. نقاشي ها و گچبري ها را از بين برده و خانه را آتش مي زند.

خانه تا سال 1365 مسكوني بوده و در سال 1370 توسط نسل چهارم به شهرداري كاشان به مبلغ 8 ميليون تومان فروخته شده و در سال 75 تا 76 بازسازي مي شود و اكنون هم محل معاونت عمراني شهرداري كاشان است. بنا به نحو جالبی برای پاسخگویی به نیازهای امروزی تغییر کاربری داده شده است.

ويژگي هاي معماري خانه هاي كاشان

الف) گودال باغچه: خانه به صورت پله پله پايين مي آيد تا جايي كه در كف سرداب، حدود 6 متر اختلاف سطح با زمين مشاهده مي شود. مزاياي اين ويژگي بدين صورت است: 1 – از خاك خود خانه كه براي پي برداشته مي شود جهت ساخت بنا استفاده مي گردد. 2- به علت استفاده از آب قنات ها در گذشته و عدم وجود لوله كشي، اختلاف سطح خانه با كوچه موجب جريان آب مي شود. 3 – خانه در برابر زلزله مقاوم مي شود (كاشان منطقه اي زلزله خيز است و طي دو زلزلة شديد، بسيار آسيب ديده است). 4 – قشري از خاك كه خانه در آن فرو رفته است به مثابة عايق برودتي حرارتي عمل مي كند و خانه در تابستان، خنك و در زمستان گرم است.

ب) حجابدار يا محجبه: خانه از قسمت هاي بيروني و اندروني تشكيل مي شود. فضاهاي پوشيده و در و پنجره هاي زيادي باعث مي شود تا شخص در نگاه اول نتواند تصوري از كلّ خانه بدست آورد بر خلاف خانه هاي امروزي كه وقتي درب خانه را باز كنيم مي توانيم تا انتهاي خانه را ببينيم.

ج) درونگرا: اگر از بيرون خانه نگاه كنيم هيچ تزئيني در خارج بنا صورت نگرفته است (بر خلاف خانه هاي امروزي). وقتي به داخل بنا وارد مي شويم مي توانيم اوج هنر معمار و زيبايي خانه را ببينيم. درب هاي اتاق ها و پنجره ها هم از داخل اتاق زيباتر بوده و تزئينات بيشتري دارند تا نسبت به خارج اتاق.

د) قرينه سازي: اگر هر يك از ضلع هاي خانه را به دو قسمت فرضي تقسيم كنيم خواهيم ديد كه تقارن در هر دو قسمت، كاملاً رعايت شده است.

ه) تنوع نسبت به فصول: خانه طوري طراحي نشده كه فقط مخصوص يك فصل باشد بلكه از دو قسمت زمستاني و تابستاني تشكيل شده تا بتوان از آن در فصول مختلف استفاده كرد.

قسمت هاي مختلف خانه

خانه از دو قمست كلي اندروني و بيروني تشكيل شده است.
در كنار در ورودي خانه دو سكو وجود دارد كه نام آن «شيخ نشين» يا «پير نشين» است.
پس از گذشتن از مدخل خانه كه هشتي ورودي نام دارد به فضايي سر پوشيده با اتاق هايي در پيرامون و دو طبقه مي رسيم كه در وسط آن حوض آبي وجود دارد. كل اين قسمت از ساختمان به بيروني مشهور است. بيروني خانه مخصوص مراجعات روزمره، پذيرايي از مهمان ها و اقامت مسافرين بوده است. به خود اين فضا، خوضخانه مي گويند.

(فضايي مسقف كه در وسط آن حوض آب وجود داشته باشد). در حوضخانه دو رديف اتاق وجود دارد. اتاق هاي قسمت بالا مخصوص خانم ها و اتاق هاي قسمت پايين مخصوص آقايان بوده است كه از آن ها در مراسم عروسي، جشن، عزاداري و يا محرم استفاده مي شده است. تمام اتاق ها داراي درب هايي چوبي به نام اُرُسي بوده كه به صورت عمودي باز و بسته مي شده اند. در كنار حوضخانه، دالان بزرگي قرار دارد كه ارتباط دهندة قسمت اندروني به كوچه است. (خانه دو درب دارد) اين دالان به دالان حجاب معروف بوده است.

قسمت اندروني خانه داراي حياطي بزرگ است كه در دو طرف آن قسمت هاي زمستاني و تابستاني نشين وجود دارد. قسمت راست حياط كه آفتابگير است قسمت زمستاني نشين بنا بوده است. فضاهاي اين مكان، پوشيده است و داراي اتاقي است به نام كرسي خانه كه در آن كرسي بزرگي موجود است و در زير آن چاله اي به نام چاله زغال وجود دارد كه در زمستان ها از آن براي گرم شدن استفاده مي كرده اند. سمت چپ حياط، قسمت تابستاني نشين بنا است.

فضاهاي اين قسمت بازتر بوده و داراي يك ايوان زيبا به نام شاه نشين است كه در تابستان ها در آن قليان و ميوه… مصرف كرده و هوايي خنك دارد. زير شاه نشين سرداب اصلي خانه است. خانه داراي چندين سرداب مي باشد. در گوشة سرداب اصلي پنجره هاي مشبكي وجود دارد كه به بادگير هاي خانه متصل اند. بادگيرهاي كاشان، 4 پَر هستند (بر خلاف بادگيرهاي يزد كه 8 پر مي باشند) كه مي توانند باد را از چهار سمت به داخل خود بكشند. در وسط بادگير يك ديوار نازك وجود دارد كه باعث مي شود هواي گرم و سبك از يك طرف بالا رود و هواي سرد و سنگين از طرف ديگر، پايين بيايد. در زير بادگيرها، يك چاه نيمه عميق حفر مي كنند تا به آب برسد، جريان آب باعث اختلاف فشار هوا و خنكي هوا شده (هواي مكيده شده به داخل بادگير بر اثر اختلاف فشار ناشي از جريان آب) كه يك بادگير معادل 6 تا 7 كولر، كارآيي دارد.

زير زيرزمين ها توسط شبكه اي از كانال ها به هم متصل شده اند و گردش هوا در اين كانال ها باعث ايجاد خنكي و هواي مطبوع در كل ساختمان مي گردد. در داخل سرداب ها، سردابه هاي كوچكتري وجود دارد كه به پس سرداب معروف اند. از آن ها براي خنك نگه داشتن آب و مواد غذايي استفاده مي شده است. يكي از اين پس سردابه ها به خانه هاي اطراف راه داشته كه مخصوص عبور و مرور خانم ها بوده. همچنين راه مخفي و راه فرار خانه نيز بوده است. نور سرداب توسط پنجره ها و سردر مشبك آن تامين مي شده. مشبك بودن پنجره ها و سر در موجب مي شده كه ضمن تأمين نور، شخص از داخل حياط به داخل سرداب، ديد نداشته باشد چون اهل و عيال خانه در ظهر ها و بعد از ظهر هاي روز هاي گرم از سرداب استفاده مي كرده اند.

در فضاي پشت بام خانه، ديوارهايي دور تا دور خانه وجود دارد كه به ديوار حجاب معروف اند. وجود اين ديوارها باعث مي شده است كه در هنگام استفاده از بام به خانة مجاور ديدي وجود نداشته باشد.

در فضاي بام بعضي از خانه ها، فضايي وجود دارد كه از سه طرف محدود است. و به آن بهار خواب يا مهتابي مي گويند و از آن براي خوابيدن در شب و در فصل بهار يا تابستان استفاده مي كنند.

نكات پراكنده:

– قسمت بيروني خانه، محل تدريس سيد محمد تقي حسيني پشت مشهدي هم بوده است.
– خانه از وسعت بيشتري برخوردار بوده مثلاً در سمت چپ حياط (گوشه) راه مسدودي وجود دارد كه قبلاً حمام بوده يا گوشه سمت راست حياط، راهرويي است كه به حياطي ديگر اتصال داشته و اكنون مسدود است.

– در سمت راست هشتي ورودي، حياط خلوتي وجود دارد كه گچبري هاي آن زيباست و مخصوص خدمه بوده است.
– در ساخت بناهاي قديمي از تركيبي به نام ساروج استفاده مي شده كه تركيبي از سفيدة تخم مرغ، آهك، خاكستر و نوعي ني مرداب به نام لويي بوده است. اين مواد را با هم تركيب كرده و با چوب آنقدر به هم مي زده اند تا به اصطلاح ري بيايد. سپس آن را به سطح بنا ماليده و روي آن هم شير مي ماليده اند. اين تركيب، محكمتر از سيمان است و هر چه به آن آب برسد، محكمتر مي شود.

– گچبري هاي داخل حياط بدين صورت بوده كه طرح اصلي را روي كاغذ مي كشيده اند و سپس آن را روي ديوار گذاشته و بوسيلة سوزن طرح را به ديوار منتقل مي كرده اند. سپس توسط وسيله اي نوك تيز، طرح را گچبري مي كرده اند. گويا هر متر مربع از اين نوع 18 نفر استاد كار، زمان لازم داشته (18 روز طول مي كشيده)

– در داخل اتاق ها از شيشه هاي رنگي استفاده شده است. دليل هاي مختلفي براي استفاده از آن ذكر مي شود: 1 – با تابيدن نور به آن، رنگين كمان زيبايي توليد مي شود. 2 – جنبة رواني داشته بدين صورت كه رنگ سبز، اشتها آور است؛ رنگ آبي، آرامش بخش و رنگ زرد نشاط آور 3- با تابيدن نور به آن و تركيب رنگ قرمز و آبي و توليد رنگ بنفش، حشرات (پشه و مگس) جذب آن شده و چون چشم هايي مركب دارند حالت كوري به آن ها دست مي دهد و بدين طريق دفع مي گردند.

– طريقه درست كردن پنجره هاي مشبك با شيشه رنگي بدين صورت است كه ابتدا يك شيشة يكدست مي چسبانند سپس روي آن 1 سانتيمتر گچ مي مالند. طرح را روي گچ درآورده و سپس شيشة يكدست را برداشته و قطعات كوچك شيشة رنگي را به جاي آن مي چسبانند. در حقيقت روي آن ها به سمت داخل اتاق است كه اين مطلب، شاهدي بر درونگرايي معماري كاشان است. ساخت هر متر مربع از اين شيشه ها 25 نفر استاد كار زمان لازم دارد.

– گفتيم حوضخانه فضايي است مسقف كه در وسط آن حوضي وجود دارد. اگر سقف را حذف كنيم، فضاي حاصل را پاسيو يا نورگير گويند. بر خلاف تصور عمومي كه اين واژه را واژه اي فرانسوي مي دانند، لفظ پاسيو از كلمه «پات آو» پات (خورشيد) آو (آب) كه يك كلمه ايراني است كه وقتي نور خورشيد از بالا به داخل حوض آب مي افتاده، مورد پرستش و احترام ايرانيان بوده است. (مثلاً واژه بيژامه، فرانسوي نيست بلكه برگرفته از، پا جامه ي ايراني است. پا جامه شلوارهاي گشادي بوده كه ايرانيان در جنگ با عثماني به پا داشته اند).

خانه آل یاسین

خانه آل یاسین

خانه آل یاسین

خانه آل یاسین

خانه آل یاسین

بقعه امامزاده هارون بن موسي ( پنجه شاه )

اين بقعه در خيابان باباافضل واقع و مربوط به دوران صفوي مي باشد. در اين بقعه امامزاده هارون بن موسي بن جعفر (ع) مدفون مي باشد. نقل شده هنگامي كه حضرت ابوالفضل (ع)(در كربلا شهيد گرديد يكي از دستان حضرت را در اين محل دفن كرده اند و اين محل مشهور شده به «پنجه شاه»، و پس از شهادت حضرت هارون بن موسي (ع)، آن حضرت را در اين محل دفن كرده اند.اين مجموعه نيز داراي بارگاه و رواق كاشي كاري و سقفهاي آينه كاري شده و گنبد مخروطي شكل و مناره آجري كه در كنار سردر صحن زيارتگاه قرار دارد و نيز صحن و غرفه هاي اطراف آن و نيز ضريح چوبي مي باشد.

در كنار رواق اصلي محلي است كه مجسمه يكدست كه توسط ميرزا ابوالحسن غفاري كاشاني ملقب به صنيع الملك ساخته شده است در آن نگهداري مي شود.

در كنار اين بقعه مقبره اي است كه آرامگاه چند تن از عالمان و دانشمندان معاصر كاشان از جمله آيت الله ملا عبدالرسول مدني و فرزند ايشان مرجع و فقيه عالي مقام آيت الله العظمي آقا رضا مدني كاشاني مي باشد.
بقعه امامزاده هارون بن موسي ( پنجه شاه )

بقعه امامزاده هارون بن موسي ( پنجه شاه )

 

بقعه امامزاده هارون بن موسي ( پنجه شاه )

بقعه امامزاده هارون بن موسي ( پنجه شاه )

بقعه امامزاده هارون بن موسي ( پنجه شاه )

مجموعه قلعه جلالی و حصار سلجوقی

در انتهاي خيابان علوي و در نزديكي هاي آثار ديگري همچون خانه هاي بروجردي و طباطبائي و بقعه سلطان امير احمد (ع)، در طرفين خيابان، دو ديوار بلند كاهگلي به چشم مي خورد كه از بقاياي حصار معروف عهد سلجوقي است. اين دژ تسخير ناپذير آن دوران در اواسط قرن پنجم هجري به همت يكي ازرجال نامدار و سخاوتمند در دولت سلجوقيان به نام خواجه مجدالدين ابوالقاسم كاشاني ساخته شده است و اسناد معتبر تاريخي نشان مي دهد كه اين دژ بلند، مستحكم و حصين چند بار اهالي كاشان را از دست حملات سخت لشگريان مهاجم و از قتل عام هاي وحشيانه و غارت عمومي نجات داده است.

در كنار اين دژ، قلعه اي عظيم خود نمائي مي كند كه به دستور سلطان جلال الدين ملك شاه سلجوقي (جلوس 465 ق) ساخته شده است. اين بناي عظيم خشت و گلي مدتها از اهالي كاشان حراست مي نموده است و مدتي هم ارگ و مركز حكومتي كاشان بوده است.

در داخل و خارج قلعه دو بناي گنبدي شكل وجود دارد كه موسوم است به «يخچال»، بدين صورت كه با نگهداري يخهاي زمستاني در اين يخچالها، جوابگوي نياز اهالي در تابستان گرم كوير بوده است.
مجموعه قلعه جلالی و حصار سلجوقی

مجموعه قلعه جلالی و حصار سلجوقی

مجموعه قلعه جلالی و حصار سلجوقی

مسجد جامع کاشان

بنای اولیه این مسجد مربوط به قبل از اسلام و محل آتشکده ای بوده است که با ظهور اسلام مسلمانان آن را به مسجد تبدیل کردند. اولین بانی مسجد مشخص نیست؛ ولی مشهور است که صفیه خاتون، دختر مالک اشتر، این مسجد را بنا کرده است . بر اساس کتیبه‌های موجود، بنا را عبدالرزاق خان، حاکم کاشان، تعمیر اساسی کرده است. منارۀ آجری مسجد در دورۀ سلجوقیان ساخته شده است. فقط این مناره و یکی از محراب‌های شبستان از آن دوره باقی مانده است. دو محراب دیگر این شبستان مربوط به قرن هشتم و قرن دوازدهم هجری قمری هستند.

مناره های مسجد ،از مناره های کم نظیر کشور به شمار می آیند. شبستان های وسیع تابستانی و زمستانی همراه محراب های گچبری شده و تلفیق آن با کاشی های رنگارنگ، نقش های بدیعی را به وجود آورده و به مسجد جلوه خاصی بخشیده است.

مسجد جامع کاشان

مسجد جامع کاشان

آرامگاه ابولؤلؤ (بابا شجاع الدین)

آرامگاه ابولولو یا آرامگاه بابا شجاع‌الدین نام بنایی است در کاشان که برخی شیعیان معتقدند مدفن پیروز نهاوندی، قاتل عمر بن خطاب، است.

ارزش بنا

بنا به گفته رییس سازمان میراث فرهنگی کاشان، بنای ساختمان این آرامگاه مربوط به دوره ایلخانی در حدود قرن هفتم و هشتم هجری است که در دورهٔ قاجار مرمت شده‌است و دارای گنبد مخروطی شکل و کاشی کاری است. این بنا در فهرست آثار تاریخی کشور ثبت شده‌است.


وضعیت کنونی

در پی برگزاری سالانه مراسم عمرکشان، ورودی این بنا در سال ۱۳۸۶ بسته شد. هم اکنون آرامگاه فیروز نهاوندی به «معاونت اجتماعی ارشاد» تغییر نام داده است.

آرامگاه ابولؤلؤ (بابا شجاع الدین)

آرامگاه ابولؤلؤ (بابا شجاع الدین)

بقعه شاهزاده ابراهیم فین

بقعهٔ شاهزاده ابراهيم از ابنيهٔ دوران قاجار است که در جادهٔ فين (۳ کيلومترى جنوب کاشان) قرار دارد. بناى اوليهٔ آن به وسيلهٔ خاله‌بيگم از اهالى فين احداث شده است، و سپس کسان ديگرى تزئينات آن را تکميل کرده‌‌اند.

اين بنا داراى گنبد کاشى‌کارى فيروزه‌اى رنگ، گلدسته‌هاى زيبا، صحن مفرح و ايوان آيينه‌کارى است و نقاشى‌هايى بى‌‌نهايت جالب و جذاب دارد. در اطراف رواق و سقف ايوان، نقش‌هايى حاوى مجالس مذهبى بر روى گچ کشيده شده است. داخل بقعه و ايوان نيز آيينه‌کارى مفصلى دارد و ازاره‌هاى اطراف آن، با خشت‌هاى کاشى تزئين گرديده است.

در سال ۱۳۰۸ هجرى، محمدخان معروف به انيس‌الدوله – حاکم کاشان – ايوان و رواق‌هاى حرم را به آيينه‌‌کارى زيبايى مزين ساخته است.

بقعه شاهزاده ابراهیم فین

بقعه شاهزاده ابراهیم فین

خانه سید حسن مسعودی


کاشان - کیلومتر  12 جاده نطنز
فرودگاه کاشان - KashanAirport